CREDO ТОПОЖОСПАР ЖҮЙЕСІН ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІГІ

Даркенбаев Е.Д., Шокимова Ж.К., Абдешев К.

М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, Тараз, Қазақстан

Топографиялық негіз қалалық ақпараттық жүйенің графикалық бөлігінде әртүрлі тәсілдермен ұсынылған және алынған, мәліметтер негізінде қалыптасады. Олардың қайнар көздері CREDO кешені сияқты дайындалған векторлы материалдар болуы мүмкін [1].

CREDO топожоспар жүйесінде жаңа жобаларды ұйымдастыру кезінде шығыс мәліметтерінің құрылымы бойынша әртүр мәліметтерді қосу мүмкіндіктері бар программалық кешен. Мәліметтердің ұйымын жүзеге асыру барынша қарапайым қалалық аумақтың кескінделу бірлігі кез-келген масштабтың планшеті болуы мүмкін. Ондай болса тек қалалық аумақтың жалпы алаңын тіркей отырып масштабтың белгісін дұрыс таңдау қажет. Барынша сіңірімді көзқараспен ақпарат 1:500 масштабының планшеті болып табылады. Алайда планшет мұндай масштабта 6,25 га алаңының бетін кескіндей отырып және планшеттердің санының орта қалалар үшін 200 және одан да көпке жетуі мүмкін. Сондықтан барынша аралықты қалалық аумақты ұсыну бірлігі ретінде таңдаған дұрыс (16 планшеттер масштабы 1:500). Бұл орайда осы планшеттің оқиғалық толықтырылуы 1:500 масштабына сәйкес келеді. Мұндай бірлікті жоба жұмыста ыңғайлы, оны тез тиеуге болады және мәліметтер иінінің үйлесімділігінің жылдамдығы барынша жоғары [2].

Мәліметтердің ұйымдастыру мысалы сруеттелген тәсілмен 60 жоба қызмет етуі мүмкін (планшеттер) қала аумағы үшін 65 км² алаңымен тұрғыны 200 мың адамға жуық (1-сурет). Осындай қаланың аумағын көрсету бірлігі 1:2000 масштабының планшеті болып табылады.

Сурет - 1

Әрбір жобаның негізінде шығыс мәліметтері құрамы бойынша әртүрлі болып келеді: 1:2000 масштабының көзделген планшеті TMD (Transform) форматында болады, векторланған планшеттер DXF форматында болады. Кез-келген сәтте оларды экранда көрсетіп, өңдеп және жұмыста әсер етуге болады.

CREDO ұяшығының жаңа бағдарламасындағы мәліметтерді ұйымдастыру шешілетін тапсырмаға байланысты үйлесімді қосылады немесе кез-келген жүйеде көрсетілген жобаны өшіреді. Белсенді жобаны ақпаратпен шығаруға болады, мысалы, соңғы топографиялық түсірілімнің нәтижесі, атқару түсірілімі, қосымша мәліметтер, қаланың кезекші жоспарларының енгізілуі үшін қажет. Қалған ашық жобалар түйінді салымдар ретінде пайдаланылады. Жоба оқу үшін ғана ашылуы мүмкін. Бұл орайда планшет мәліметтерін өңдеуге болмайды. Егер планшетті ескерсе, оны мәліметтердің базасынан алынып қалған сияқты белгілеуге болады, алайда қажет жағдайда оны барынша үйлесімді қалпына келтіруге болады.

Планшетті алу тарихы мәліметтердің ұйымдастырылу құрылымында анықталуы мүмкін. Сол бір аумақ бірлігінде кез-келген көлемдегі жобаны ашуға болады, оны әртүрлі тәсілмен қалыптастыруға да болады (сканер жасалған материалдар, CREDO_DAT, CREDO_MIX/TER [3] түсірілімінің мәліметтері, жобалық шешімдер, атқару түсірілімінің мәліметтері). Жаңадан құрылған жоба іс жүзіндегіні қосуы мүмкін. Мысалы, жылжымайтын мүлік кадастры туралы мәліметтер рельеф туралы мәліметпен толығуы мүмкін. Нәтижесінде жобаның жинағы алынады, толықтай суреттелген сандық модель жергілікті таңдалған аумақта болады (2-сурет). Планшетке тиелген жүктеме арнайы импорт операцияларымен жүзеге асады.

Сурет - 2

CREDO топожоспар жүйесінде бірнеше тәсілдермен таралады:

Біріншіден, бұл DOS- нұсқасы CREDO импорталады. Барлығы, CREDO_TER/MIX жасалғанындай, автоматты түрде Windows-нұсқасы бағдарламалы өнімде интеграцияланады.

Екіншіден, CREDO_DAT көмегімен топографиялық түсірілімнің материалдарын өңдейді. Бұл орайда CREDO_DAT жобасының файлы ЦМР құру үшін ақпараттың қайнар көзі ретінде қызмет етеді және оқиға конвертерді пайдаланбастан орын алады.

Ақпараттың үшінші қайнар көзі ретінде ары қарай пайданау үшін дайын жобаның түрінде корректорлы беру және планшетті тез өңдеуге мүмкіндік беретін, Transform бағдарлама арқылы «өткізілген», сканерлердің картографиялық материалы ретінде қызмет етеді.

Ақпараттың сыртқы қайнар көзімен жұмыс және жаңа жобаның жинағын ұйымдастыруға мүмкіндік беретін, мәліметтерді алудың төртінші тәсілі мәтіндік файлдан нүкте жинағы болып табылады. Бұл жағдайда CREDO топожоспар жүйесі нүктелер координаты суреттелген, мәтіндік файл арқылы сыртқы мәліметтерді импорттау мүмкіндігін ұсынады.

CREDO топожоспар жүйесінің мүмкіндігі мәліметтерді сақтау шеңберінде планшетте қосымша әріптік-сандық ақпаратты орналастыруға мүмкіндік береді. Мысалы, топографиялық-геодезиялық қаланың қамтамасыз етілуі туралы, маңызды элемент жоспарлы-жиіктікті негіздің координатының каталогы болып табылады. Экранға шығаруға және жоспарлы-биіктікті негіздердің пункттерінің ережесі туралы ақпаратты пайдалануға, олардың семантикалық толықтырылуын пайдалануға болады. Үйлесімді осындай ақпаратты алу қамтамасыз етіледі, барлық топографиялық нысандар жаңа бағдарлама кешенінде графикалық ақпаратқа жанама болды. Ол семантикалық құрамда болуы мүмкін. Мысалы, алаңға шығар алдында қаланың кезекші жоспарында «ақ дақ» ережесін қайта қарауға болады. Геодезист еңбексіз болашақ түсірілімнің шекарасын анықтайды, жоспарлы-биіктікті негіздер жұмыс аумағында бағаланып және анықтамалық жүйе бойынша таниды, сол жерде таңба және репер болады, олардың ағымдағы жағдайы, класс және т.б. болады.

Жоба ПВО ЦММ қалған нысандары үшін шығынсыз үйлесімді басқару мақсатында болады.

Нысанды семантикалық толықтыру басқаша, мәліметтер базасы сияқты, нақты элементке байланған дүние. Оны толықтыруға және қажетті қызмет деңгейіне дейін кеңейтуге болады. Енді, тек бағдарламалы CREDO топожоспарды қамтамасыз ету тек графикалық ғана емес, сондай-ақ оны ары қарай пайдалану үшін семантикалық ақпаратта жинақтауға болады. Мысалы ГАЖ қалыптастыру кезінде мүмкін болады. Градос құрылысты ұйымдар үшін, қаланың топографиялық-геодезисті үйренулерінің мұрағатын құратын, CREDO топожоспары жүйесі мұрағаттың кез-келген нысанының жұмыс тіркеу түбіртегін қалыптастыру мүмкіндігін береді (ПВО пункті, планшет және т.б.). Мамандардың сұранысы бойынша нәтижесінде координат нысаны туралы терең ақпарат алуға және оны суреттеуге болады. Қаланың кезекші жоспарының енгізілуі бағдарламасы шеңберінде CREDO топожоспар кешенінде «қызыл сызық» градореттегіш сызығы бойынша ақпараттық жүйені ұымдастыруға болады. «Қызыл сызық» бойында жобаны бөлек немесе планшет бойынша жобадағы қабат ретінде жүзеге асыруға мүміндік береді. Кезекші жоспар «қызыл сызық» бола тұрып, қаланың нысанының ережесін бақылауға, ағымдағы уақыт сәті, сондай-ақ алаңдық аумақпен қиылысын байқап және жобалық нысанның шығарылған элементін анықтауға болады.

Топографиялық-геодезиялық үйренушіліктің картограммалық көмегімен қалалық аумақтың мониторингін үйлесімді жүргізуіне болады. Картограмма қаланың нақты ауданының топографиялық-геодезиялық қамтамасыз етілуі жөніндегі ақпарат алуға, жаңарту мерзіміндегі түсірілім жұмысын жүргізу уақыты және орнын картограмма және т.б. CREDO топожоспар ЦММ жұмыс істейтін, ұйымдар алдындағы тұрған, тапсырмаларды шешуді жеңілдетуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл тек ЦММ құруға ғана әсер етпейді, сондай-ақ ГАЖ үшін мәліметтерді жобалау және пайдалану кезіндегі алынған ақпараттың басқару мүмкіндігі де қатысты.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Геоақпараттық жүйе негіздері. Рысбеков К.Б., Солтабаева С.Т. Учебное

пособие. Алматы: КазНТУ им. К.И.Сатпаева.

2. http://www.google.kz/searchq=credo топоплан

3. http://www.mkgeo.ru/index.php?productID credo mix