Арнайы киімдегі адам жүйесiнiң жұмыс жасау ерекшелiктерi

Байұзақова Г.С.

М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университет, Тараз қаласы, ҚР

Жүйенiң қатал, белгiлi анықтауы осы уақытқа дейiн болмайтындығыменнен, қазiргi әлемдегi жүйе және жүйелiк амал ұғымдарды қолданылады әр түрлi бiлiм аяларында және қызмет кең жеткiлiктi. Бұл, бiзше, қиын үшiн бiрдей тұжырымды терiп алатын осы ұғымды өте күрделiлiкпен ұғындырылады. (грек systemaлер - қосып жасалғанырақ жиiрек, қосу) жүйе қатынастар және нақтылы бүтiндiктi, бiрлiк жасаушы байланыстардағы өзара болатын элементтердiң жиынтығы сияқты философиямен түсiндiредi. Бұл анықтаулар бiрақ шектеулер, өйткенi себептi-тергеулi байланыстармен алмайды әлемнiң түгелдей дерлiк объекттерi қамтыған. Жүйе оның қасиетiнiң бiртұтас табандатқан арқасындасына құрайтын оның элементтерiнiң қасиеттерiне апармауға бiрiккен өзара байланысты элементтердiң жиынтығымен жиi сияқты анықталады.

Ол (киiм адам 80% беттен астам денелердi жабады және iс жүзiнде тұрақты байланысуда 131 олардан болады) адаммен тiкелей өзара жұмыс iсте объект қалай мұндай қасиеттер және адам бұйымның (пайдалану ) қолдануының процессiнде немесе нақты өндiрiстiк шарт көрсетiлетiн физиологиялық және психологиялық қасиеттерге сәйкес келер едi формамен ие болуы керек.

Киiмнiң жобалауына жүйелiк амалдың құрастыруын қажеттiлiк және сапаны басқаруға объекттер және қатысушылардың санының үлкеюi тiптi барынша оның күшейтуi, масштабтардың кеңейтуiнде айтарлықтай жақсы тарапқа жай-күй өзгерте алмайдылуға сапаны бақылау өзiмен-өз сезiле бастауға барлық айқынырақ болатында бiздiң жүз жылдық 60-шi жылдардың ортасына iс жүзiнде сезiнген. Демек, бұл мәселеге жобалаудың процессiндегi бұйым сапасымен әдiстерге және нақты жолдарға игерiлген онына Е.Б.Коблякованың еңбектерi және Романова В.В.. Оның пайдалануының нақты шарттарымен сәйкес жобалау және арнайы киiмнiң жасауын өнеркәсiптiк технологияның негiзгi әдiстемелiк қағидалары көп жылдық зерттеулердiң нәтижелерi және жасауға сипаттауға мүмкiндiк бердi:

- жылудан қорғаушы киiмнiң жобалауының теориялық негiздерi;

- тап қалған берiктiктiң қамтамасыз етуi және ұзақ уақытқа жарамдылық үшiн қорғайтын киiмнiң бөлшектерiн теориялық Қосу негiздерi;

- бағалар үшiн және киiмнiң материалдар және пакеттерiнiң гигиеналық қасиет қорғайтын құралдарының әдiстерiнiң жүйесiн;

- қорғайтын киiмнiң опенкасының лабораториялық әдiстерi:

- нақты шарттардағы тiгiлген киiмнiң (полигон ) табиғи сынауларын әдiстер:

- қорғайтын киiмнiң жобалауы және конструктивтiк қорғайтын элементтердiң жүйесiнiң әдiстерi:

- динамикалық антропометрияның есепке алуымен еркiн қонуға арнайы киiмнiң өндiрiсi және жiберулер үшiн өлшемдi шәкiлдер:

- киiмнiң бұл тобының жасаулары өнеркәсiптiк технологияны.

Шындығында, 1960-1980 жылдардағы елде мемлекеттiң жұмыс контингентiнiң қауiпсiз еңбек жағдайының қамтамасыз етуi үшiн өндiрiстiң өндiрiске қорғайтын киiмнiң жаңа түрлерi және олардың бағасы, өнiмнiң қойылуының материалдар, әдiстерi жобалаудың жүйе жасаған.

Қорғайтын қазiргi ғылыми технологиялардың есепке алуы бар жаңа ұрпақтың арнайы киiмiнiң жасауындағы жүйелiк амал өңдеуге және бiрлескен стильнiң арнайы киiмiнiң өндiрiсiнде игеруде ойдағыдай жүзеге асырылады, сонымен бiрге үшiн қысаң шарттарда тiккен (заң грек ergon - жұмыс, nomosтар) эргономика - ғылыми пән. саймандар, шарттардың ықшамдауды мақсаты бар қазiргi өндiрiсi және еңбек процесі шарттарындағы (немесе топырды) үйрететiн адам және оның қызметi.

Адамның жүйесiнiң жұмыс жасаулары ерекшелiктердiң эргономиялық зерттеулерiне сондықтан - киiм - орта жобалау, сапаның деңгейiнiң жоғарылатуының әдiстерiнiң әбден жетiлдiруiнiң мәселелерiнiң ғылыми және жаттығу өңдеулерiнде орын барлық көбiрек берiледi және бұйымдардың бәсекеге түсе алатындықтары.

Айта кету керек, тұрыс жағдайы, ның ыңғайлылығы ең бастысы екі сәтке байланысты: ауырлық ортасының жағдайына және тіреу алаңына және дененің бөлшегінің сәйкес орналасуын бұзуғакедергі келтіретін, жқабұлшық топтарыныңкеренулік көлеміне байланысты. Адамның тұрысын қандайда бір қатып қалған, қозғалыссыз дүние ретінде қарауға болмайды. Негізгі тұрыс әне қозғалысты талдау еркін диаграмманың түрінде ұсынылады Эргономикалық сызба сипатты қозғалыс кзеінде атвомобилді жөндеу бойынша технолгиялық операцияларды орындау кезінде сипатталады.

Әдебиеттер:

1. Сурженко, Е.Я. Концепция эргономического проектирования специальной одежды //Рабочая одежда и средства индивидуальной защиты. –2001. - № 3 (11). – С. 18 – 20.
2. Сурженко Е.Я. Теоретические основы и методическое обеспечение эргономического проектирования специальной одежды: автореф. дис. ... д-ра техн. наук - М., 2001. -  49 б.
3. Бералиева Э.Б., Герасимович Т.П. Совершенствование спецодежды  для работников СТО //Халықаралық ғылыми-практикалық конференция «Дулати оқулары», қазан 2009 ж., Тараз қ., ТарМУ. 
4. Бералиева Э.Н., Герасимович Т.П. Совершенствование спецодежды  для работников СТОА //Халықаралық ғылыми-практикалық конференция,  маусым, 2010 ж., Алматы қ., АТУ.