Минасипова А.Р., Қамбатыр Ж.

М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, Қазақстан

ХАЛЫҚТЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ПСИХОЛОГТЫҢ МАҚСАТ-МІНДЕТТЕРІ

Психолог маманының ұстанымына келсек, ол антологиялық санатының және басты іс әрекетінің бірлігі.Психологтың бастапқы іс әреекті деп жан дүниесімен бірге күйзелу. Күйзеліс әуелден психологиялық тұрғыда әр бір жанға жәй және оңай қабылданып жан дүниесіне енеді. Осы тұрғыдан қарағанда күйзелушінің өмірінің шағын үзігін психолог пен күйзелуші бірге кешеді. Жаны күйзеліске ұшырағанмен психологтың бір жақты жетістіктерге қол жеткізуі, жеке жетістіктері, мәдени бірлестіктің қосылп жүзеге асыруы,сонымен клиенттің мүддесінің оң нәтижеге жетуі психологтыңда үлесін еселейді.Антологиялық тұрғыда психолог міндеті клиенттің уайымын тек көріп қана емес жан дүниесімен сезіп,жеке даму жолын өркендету.Басқа маман иелеріне қарағанда емдеп,тәрбиелеп,жеке бас құқын немесе қызығушылықтарын қорғау емес,ол күйзелушінің өмір кесіндісіндегі қиыншылықтың мән жайын түсініп,ұғыну.Мамандық ұстанымнанбасқа әлеуметтік және жеке ұстанымын бөліп қарауға болады мамандық іс әрекетінде. Осының бәрі бір негізде байланысып жағдайластырылып, психолог маманының ролдік және мамандық стратегиясын нығыздай түседі.

Педагог психолог маманына әр түрлі әлеуметтік ролдерді,соған байланысты ұстанымдарды қабылдауға тура келеді.Түрлі жадайларға байланысты іс жүзінде шешілетін мәселемен оның тұрпатына сай ролдермен ұстанымын өзгертіп отырады. Бұл ролдер тәрбиеші, дәрігер, психотеропевтер тағы басқа ролдер болуы мүмкін. Ұстам таңдауы психолгтың клиентпен қарым-қатынасына тікелей әсер етеді,маманның белсенділігін анықтап қана қоймай, жұмыс нәтижесінің жауапкершілік деңгейін анықтайды.

Халықтық білім беру жүйесіндегі психологтың мақсат міндеттері

1. Оқу-тәрбие мекемелерінде тұлғаньң толық дамуын калыптастыру;

2. Адамның әр жас ерекшелігі этапында толық тұлғалық және интеллектуалдық кәciптiк дамуын қамтамасыз ету;

3. Әрбір балаға жекелеген қатынас жолдарын табу;

4.Баланы психологиялык-педагогикалык зерттеулермен камтамасыз ету;

5. Тұлғаның және интеллектуалдық даму ауытқуының коррекциясы мен профилактикасын жүргізу;

6. Ата-аналарды немесе бала тәрбиесімен айналысатындарды, отбасын психологиялык микроклиматты калыптастыру жайында, консультациямен қамтамасыз ету; (жетім балаларға, жеткіншектерге, ойлау қабілеті төмен дамыған әлеуметке психологиялык, көмек көрсету).

Халықтық білім беру жүйесіндегі психолотың міндеттері:

I. Қатаң түрде кәсіби компитенциясы шешудегі сұрақтарды қарастыруға және шешімдер қабылдау;

II. Психокоррекцияльқ жұмыстарды дамытуда қазіргі ғылыми негізделген диагностикалық әдістерді қолданып, психология ғылымының жаңа жеістктерін білуге;

III. Диагностикалык психокоррекциялау және өзге де жұмыстарды сәйкес кәсіби дайындьқты игермеген тұлғалардың жугізуге тыйым салуға;

IV. Барлық сұрақтарды баланың мүддесі мен толық қанды дамуына байланысты шешуге;

V. Кәсіби құпияны сақтауға;

Диагностикалық немесе коррекциялық жұмыстар нәтижесінде алынған мағлұматтармен таныстыру, егер балаға немесе айналасьндағыларға қолайсыз әсер ететін болса жария етпеyi;

VI. Баланың толық психикалық дамуьн қамтамасыз етуге және балаға жеке келуге байланысты негізгі мәселелерді шешуде кажетті көмек көрсетуге;

1. Жеке басылық проблемасын шешуде балаға жедел қажетті көмек жасауға;

2. Әкімшілікпен және педагогтар ұжымымен тығыз байланыста жұмыс жасауға;

3.Әкімшіліктің сұрауы бойынша психологиялык медико-педагогикалык материаддардьң қажетін дайындауға;

VII. Бала тәрбиелеуде дау тудырушы сұрақтарды қарастыруға катысуға.

Халықтық білім беру жүйесіндегі құқықтары:

I. Оқыту-тәрбиелеу мекемесінің нақты жағдайын ескере отырып жұмыс бағытын анықтауға;

II. Балалармен және ересектермен накты міндеттерді қалыптастыруға:

1. Жұмыстың формасы мен әдісін таңдап алуға және әр түрлі жұмыс түрлерін өткізу туралы шешім қабылдауға;

2.Өз жұмысының негізгі принциптеріне, міндеттеріне қарама-қарсылық тудыратын, қарама-қайшы келетін тапсырмалардан, шаралардан бас тартуға;

III. Оқыту-тәрбиелеу мекемесінің құжаттарымен танысуға және медициналык мекемелерге сұраныс-тапсырма жасауға;

IV. Психодиагностика, психокоррекция және өзге жұмыс түрлерін жаңа әдістерді талдауға қатысуға;

V. Эффектілі бағалауда топпен және жекелей психологиялык зерттеулер және мақсатын зерттеуде эксперименттерді, оқыту-тәрбиелеу мекемелерінде жургізуге:

1. Өз жұмыс тәжірибесін жалпылауда ғылыми журналдарда жариялауға;

VI. Ата-аналармен немесе оларды алмастырушы тұлғалармен жұмыс жасауда, баланьң дамуын корғауда сабақ режиміне т.б.байланысты сұрақтармен өте кажетті жағдайда жетекшілік (басшылык) арқылы сәйкес мекемелерге сұраныс жасауға;

VII.Оқушыларды кәсіби анықтауда және өзге де баланың мүддесін қорғауға байланысты сұрақтар бойынша психикалык көмек және кәсіби бағдарлау орталықтарына ден қоюға немесе көңіл бұруға.

Әдебиет:

1. А.Рысбекова танымдық қабілетті арттыру шарттары. Алматы.//Қазақстан мектебі №7. 2004ж.

2. Т.Сабыров Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы.Мектеп. 1997ж.

3. А.Едігенова Танымдық қызушылық ерекшеліктері.//Қазақстан мектебі. №10 2003ж.

4. Б.Әбықанова, Ілиясова танымдық, белсенділік, дербес, іс әрекет. //Қазақстан мектебі №4. 2004ж.