Айдосов А., Зәуірбеков Н.С., абсаматова Қ.А.

Алматы технологиялық университеті

(Алматы, Қазақстан Республикасы)

өндірістік жұмыстар нәтижесінде атмосфераға келтірілген экономикалық зардаптарды бағалау

Экономикалық зардап келесі формуламен анықталады:

,

мұнда ν – құндық бағасы (төлем мөлшері), 556 тенге/тоннаға тең;

α – географиялық орналасуын ескеретін аумақтық коэффициент, учитывающий географическое положение (Қазақстан үшін α=1,4);

δ – аумақтық ерекшеліктерді ескеретін коэффициент (құрылыс биіктігі δ=4 болатын ірі өнеркәсіптік түйіндер үшін);

М_1i, M_2i – атмосфералық қорғау шараларын жүргізгенге дейін және жүргізгеннен кейінгі i-ші ластаушы массасы, т/жыл;

А_i – i-ші ластаушының агрессивтілігі;

n – ластаушылар саны;

R – желдің жылдамдығы мен бағытын, шығатын газдың температурасы мен ластаушы көз биіктігін ескеретін коэффициент, ол келесі формуламен есептеледі:

,

Бұл жерде U – 2,5 м/с деп алынатын, көп жылдық бақылаулар деректері бойынша желдің жылдамдығы;

f – шығатын газдардың температурасын сипаттайтын өлшемсіз тұрақты 100 градус f=2);

h – ластаушы көз биіктігі, м.

Атмосфераға зиянды заттарды шығарудың негізгі көздері – биіктігі 80 м болатын түтін құбырлары.

Атмосфераны қорғау шаралары азот оксиді, күкірт диоксиді мен түтін газдарындағы ұшпалы күлдің шығарылуын төмендетуге бағытталған. Нәтижесінде азот диоксиді 70%-ға, күкірт диоксиді – 90%-ға және көмір күлі – 83%-ға төмендеді.

Атмосфераға шығарылатын ластаушы заттардың жылдық шығарылымы, сонымен қатар әрбір ластаушы бойынша агрессивтілігі келесі кестеде көрсетілген.

Атмосфераны қорғау шараларын жүргізгеннен кейін алынған, жойылған экономикалық зардапты мына формуламен анықтаймыз (1):

СП «Тенгизшевройл» үшін:

Кесте 1 - Атмосфераға ластаушы заттардың жылдық шығарылуы

Ластаушы заттың атауы	Заттың коды	Агрессивтілігі, Аi	Зиянды заттар шығарылымы, т/жыл
			Қорғау шараларына дейін	Атмосфераны қорғау шараларынан кейін
Мазутты күл (ванадийге есептегенде)	2904	1225	7	7
Азот диоксиді	0301	22	2667	800,1
Азот оксиді	0304	41,1	434	130,2
Күкірт диоксиді	0330	41,1	5707	570,7
Көміртегі оксиді	0337	1	144	144
Көмір күлі	2908	80	4363	741,71

Табиғатты қорғау шаралары нәтижесінде жойылған зардап мына формуламен анықталады:

У=j*б_к*(М₁-М₂) млн. теңге,

мұнда: j – тұрақты шама, оның шамасы 556 теңге/шартты т деп алынады; б_к – шамасы 2,7-ге тең деп алынатын коэффициент; М₁-М₂ – табиғат қорғау шаралары жүргізілгенге дейін және кейінгі ластанулардың келтірілген массасы:

Қарашығанақ мұнай газ конденсаты кен орны үшін:

=556*2,7*(34755,12-6742,06)=42053205,67

теңге / жыл.

Қолданылған әдебиеттер:

1. А.Айдосов, Г.А. Айдосов, Н.С.Заурбеков, Ж.А Айдосова., А. А.Белекова. Оценка экономического ущерба от загрязнения атмосферы в мировой практике - Қаржы-қаражат – Финансы Казахстана// Научно-практический журнал. – № 3, 2007. – С. 78-84.

2. А.Айдосов, Н.С.Заурбеков, А.А.Белекова. Расчет экономического ущерба и эффективности транспортировки углеводородов - Материалы международной научно-практич. конф. «Банк года в странах СНГ: международный опыт и Казахстанская практика»– Алматы, 17-18 мая 2007 г. – Алматы: Изд-во АБД, 2007- С. 217-222.