Дипнер Т.В.
КМҚК №121 «Айналайын» б/б логопеді, біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары
санатты маман
Құсаинова Н.Т.
КМҚК №121 «Айналайын» б/б
қазақ тілі мұғалімі, біліктілігі жоғары деңгейдегі
екінші санатты маман
«МДМ-нің
логопедиялық сабақтарында мектепке дейінгілердің тілін
қалыптастыру үшін сурет салу әдістемесін қолдану»
Сөйлеу – күрделі және арнайы қалыптастырылған
психлогиялық әрекет қалпы. Ол ойлау үдерісіне
қатысып және адамның жүріс-тұрысының
реттегіші.
Туған тілін тілдесу
және қоршаған ортаны танып білу құралы
ретінде біліп үйрену баланың мектеп жасына дейінгі балалық
шағындағы ең маңызды жетістігі. Мектеп жасына дейінгі
балалық шақ тілді үйренудегі айрықша сенсетивті
кезең: егер бала 5-6 жасында өзінің туған тілін белгілі
бір деңгейде білмесе, ондай жағдайда кейінгі жас деңгейінде
жеңіл өтуі бірталай.
Қазіргі уақытта біз өте жиі тілдік патологиямен жиі
кездесеміз. Арнайы журналдарда, әр-түрлі дефектологиялық,
логопедиялық педагогикалық- психологиялық
ғылыми-танымдық және әдістемелік басылымдарда
жаңа дәстүрден тыс логопат-балалармен жұмыс
қалыптары көрсетілген.
Бұл әдістер мектеп жасына дейінгі және ересек
балалардың тілдерін қалыптастыруда ең тиімді және
жоғары мүмкін дәрежелер кқрсетуге мүмкіндік
Жан-жақты логопедиялық көмекте бұл инновациялық
әдістер балалардың тілдерін түзету үдерісін арттырып
және баланығһң барлық ағзасының
жазылуына септігін тигізеді. Өйткені баланың тілдік ақауы
оның толық адамдық қалыптасуына теріс әсер етуі
мүмкін, мінез-құлқының өзгеруіне де
әкеліп соқтыруы мүмкін. Сонымен бірге баланың
грамматикасына, мамандық таңдауына да теріс әсерін тигізеді.
Жылдар бойғы педагогикалық тәжірибеме арқа
сүйер болсам, егер баланың өз қалауы болса оның
тілін дұрыс қалыптастыруда немесе түзетуде үлкен
жетістіктерге жетуге болады. Осы тақырыптағы шығармаларды
зерттей отырып өзімнің топтық сабақтарымда осы
жаңа әдістерді қолдана бастадым, яғни сурет салу
әдістемесі..
Л.С.Выготскийдің ойынша сурет салу «өзінше бір графикалық
сөйлеу, графикалық әңгімелеу» [1, 54].
Өз кезегінде ұымдастырылған оқу іс- әрекеті
тілдік ақаулары бар мектеп жасына дейінгілердің тілін
түзетудің тиімді құралы болып табылады. Оқу
әрекеті барысында балалардың тілін дамыту бірнеше бағытта
жүзеге асырылады:
ü
бастапқысында өздерімен қолданып, одан кейін сөздік
қорына белсенді енетін мектепке дейінгілердің сөздігі
байтылады;
ü
қатынасу құралы ретінде тілінің дамуы және
қалыптасуы жүзеге асырылады;
ü
тілідң реттелу жүйесі жетілдіріледі.
Басқада тәртіптер сияқты сурет салу әдістемесі
өз қағидасы болады.
Сурет салу әдістері сабақтардың элементтері болып табылуы
мүмкін, сонымен бірге жеке бағдарламаның мзмұны болуы
мүмкін, мысалы, для тілдің эмоциясын және сезімдерін дамыту. Логопед
жұмысындағы сурет салу әдістемесін қолданудың
ең негізгі артықшылығы болып дамытушылық ортаны
жақындату мүмкінідігі. Аяқ астынан қалыптастыру
барысында алынған білімі және машықтары кеңінен
қолдану спектірі, тез автоматтандырылады, бірақ рефлексияға және сұрыптама
үшін ашық қалады. Бұл мәлімдеме логопед
жұмысына сурет салу әдістемесін енгізу үшін маңызды
болып есептеледі.
Тәжірибе
жүзінде сурет салу әдістемесін үйренудің ең
тиімді жолы болып сурет салу жаттығуларының базасын біліп тану.
Оларды логопед жұмысының әр-түрлі бағыттарына
қатысты түрлендіруге болады. Мысалы, сурет салу жаттығуы
"Свободный полет" (шимай-шатпақ).
Бұл
жаттығулар көптеген отандық және батыс
психологтарының жұмыстарында кездеседі (Е.Е. Кравцова, К.
Виттакер). Бұл тұйық баламен тіл табысуға
мүмкіндік береді, бірте-бірте баланы сөйлетуге, сөйлеу
механизмін қосуға мүмкіндік береді [2, 63].
Логопед
баланы таза парақта кез келген сызықты салуға сұрайды,
кейін сызықтарды өз-ара қоса отырып мағынасы бар бір
затты салады. Одан кейін логопед балаға бір-біріне әр-түрлі
шимай-шатпақты салуға ұсыныс айтады және сөзсіз
жалғастыруға және бір-бірінің суретін суреттеуге
мүмкіндік береді. Маңыздысы екі түрлі қарындашты
қолдану, себебі бастапқы сызықтарды және кейін екінші
бала жалғастырған сызықтарды көруге.
Сурет салу әдістемесін қолданғаннан
кейінгі бастапқы және кейінгі жұмыс сұрыптамасын
өткізіп мектепке дейінгінің тілдік дамуының қортындысы
байқалады.
Логопед сабақтарына сурет салу әдістемесін
ендіру – балалармен қол жетімді және қызықты жұмыс
қалпы, жүріс-тұрысын түзетідің тиімді
мүмкіндігі.
Сурет салу
әдістемесін логопедиялық тәжірибенің әр-түрлі бағыттарында
қолдануға болады : баламен қарым-қатынасты орнату
үшін; өзіне деген және өзара әрекетке
қызығушылығын ояту; түзетушілік үдеріс динамикасын
тану үшін арналған сабақтарда қатысатын топ
балалардың бірігуі үшін.
Әр-түрлі қол әрекеттері дамиды, екі
қолдың үйлестірілуі, қол және көз
әрекеттерінің үйлестірілуі, көрушілік бақылау.
Балалардың жұмысқа деген қызығушылығы
әр-түрлі жаттығулар мен әдістерді қолдауға
көмек көрсетеді, сабақтарға қызықты
қалып беретін дәстүрден тыс техникаларды
қолдануға себепші: саусақпен сурет салу, алақанымен
«қағазды қию» техникасы, «кляксография» көмегімен
шығармашылық бейнелерді жасау, граттаж, нұқу
әдістемесі, «набрызг» және көптеген тағы да
басқа. [3, 75].
Әдебиеттер тізімі
1. Зорин, С.
С. ИЗО – терапия – средство психической гармонизации и развития человека/ С. С.
Зорин // Изобразительное искусство в детском саду. – 2006. – №5. – С. 54 – 57.
2. Рахманова,
А. В. Терапия изобразительной деятельностью эмоциональной сферы у детей с
нарушениями психического развития / А. В. Рахманова //– 2008. – № 2 – С. 63-72
3. Ж. Демор,
О. Декроли: Изостудия в детском творчестве \ 2009. С. 75-78