ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНДА ЭНДЕМИКАЛЫҚ ЖЕМСАУДЫҢ ТАРЛУЫНЫҢ КӨРСЕТКІШТЕРІ ЖӘНЕ ЙОД ЖЕТІСПЕУ МӘСЕЛЕСІНІҢ МАҢЫЗЫДЫЛЫҒЫ

Сарсеева Г.Б., Жанилова А.Т. Валиханова А., Ташкенбай Ж.

М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті

Дүниежүзілік қауымдастық йодтың жетіспеушілігінен туындаған ауытқулармен күресуде ең басты тәсіл-тағам өнімдерін қайта өңдеуде және шығаруда, көпшілік тамақтанатын орындарда, үй шаруашылығында-барлық жерлерде йодталған тұз пайдалану, сондай-ақ оның ауылшаруашылығы малдарының жеміне қосу деп есептейді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау қоғамы сарапшыларының пікірінше, йодтың жетіспеуі-ақыл-ес кемдігінің ең көп тараған формасы болып табылады. Йодталған тұзды үнемі пайдалану арқылы бұл сырқаттың алдын алуға болады. Йодталған тұз арқылы йодтың жетіспеуінің алдын алу құны өте аз сомадан тұрады (күніне 6гр тұз: 6x365=2190 гр, жылына шамамен 2500 грамм тұз, ал 0,5 кг йодталған тұз 50 теңгеден 70 теңгеге дейін тұрады, демек жылына адам басына 250 теңгеден кетеді) және тұтынушының өзі төлейді. Сонымен қатар, тұтынушы қосымша шығын шығармайды. Байытылған тағам өнімдерімен бірге 100-150 мкг йодты қосымша және үнемі пайдалану йод жетіспеушілігінің алдын алу басталған сәттен бастап 6-9 ай ішінде йодтың жетіспеушілігі жеңіл және орташа деңгейде тұрған аудандарда мектеп жасындағы балалардың қалқан бездерінің өсуін айтарлықтай (50-60%-ға) және іс жүзінде төмендетеді.

Йод жетіспеу мәселесінің маңыздылығы одан туындайтын зардаптар ауырлығымен айкындалады. Бұл зардаптар халықтың, әсіресе балалар мен жасөспірімдердің денсаулығына көп әсерін тигізеді. Бұл проблема халық еңбек өнімділігінің төмендеуінен (есте сақтау қабілетінің нашарлауы, интеллектік коэффициентінің төмендеуі, инфекцияга қарсы күрес механизмдерінің әлсіреуі және тағы басқа) және мүгедектер, әcipece бала кезінен мүгедек болған адамдар саныньң өсуінен көрініс табатын маңызды әлеуметтік-экономикалық мәселе. Йодтапшылығын алдын-алудың ең жай және тиімді әдici йодталған тұзды пайдалану. Йодталған тұздьң иici, түci, дәмі кәсіби тұздыкіндей болуы қажет.

Жамбыл облысында эндемикалық жемсаудың таралуының көрсеткіштері

(2011-2014 жылдар)

Тексерілгендердің континген- ті (мөлшері)	Қаралғандардың және қалқанша безі патологиясы (ауытқулығы) балалардың саны абсолюттік сандар мен және %
	2011 жыл			2014 жыл
	Қарал-ғаны	Анық-талғаны	100мың тұрғынның көрсеткіші және % зақымдалуы	Қарал- ғаны	анықталғаны	100 мың тұрғын көрсеткіш және % зақымда-луы
14 жас аралығындағы балалар	7484	1362	483,5 18,1%	9110	1822	635,5 20,0%
Жасөспірімдер 15-17 жас	6564	1223	1817,2 18,6%	10560	1223	2158,4 23,8%
Білімгерлер	159	46	102,6 28,9%	1129	498	1707,6 38,1%
Емізуші және жүкті әйелдер	21067	7579	36,0%	6551	2496	11174,8 38,1%
Барлығы:	35274	1021000	28,94%	27350	603900	22,08%

Йодты тұз-адам организміндегі йод жетіспеушілігі науқасын болдырмау үшін йодты калий қосылған кәдімгі тұз. Йодталған азық-түлік пен тұзды қолдану ағзаның қорғаныс қабілетін күшейтуге ықпал етеді, нәтижесінде еңбек қабілеті 40%-ға көтеріледі, оқушылардың сабақ оқуының үлгерімі жоғарылайды, күйгелектік азайып, көңіл-күйі көтеріледі. Йодталған тұзды қолдану, балалар ақылы мен дене бітімінің үйлесе жетілуіне себеп болады.

Йодтапшылық проблемасы Жамбыл облысының тұрғындары арасында әлі толық шешімін тапқан жоқ. Сондықтан тұрғындар арасында санитарлық-ағарту жұмысын жандандырып, күнделікті тұрмыста жиі пайдалынатын тұз бен тағамдарда йод қажетті мөлшерде болғанына ерекше көңіл бөліп отырған жөн. Сонда ғана біздің облыстың тұрғындары арасында йодтапшылықтан туындайтын аурулар саны азая түседі де бірте-бірте энднмиялық жемсау проблемасы тұрғындар арасында шешіледі.

ӘДЕБИЕТТЕР

1.Зельцер М.Е., Базарбекова Р.Б. Мать и дитя в очаге йодного дефицита. Алматы, 1999.

2.Зельцер М.Е., Базарбекова Р.Б. Современные проблемы зобной эндемии в Казахстане // Здоровье и болезнь. -2005. -№2 (39). – С. 5-8

3.Қанатбаева А. Гипотиреоз және қалқанша бездің аутоиммундық тиреоидиті // «Денсаулық» журналы, 2009, №3, 8-бет.

4.Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов А.А., Нілдібаева Ж.Б. Адам физиологиясы, Алматы, 2005.