Диалогтік оқытуды тәжірибелік сабақтарда қолдану тиімділігі

Молдабеков Е. Б., 4 курс студенті Жапарова Ж.Б.

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті Ақтөбе, Қазақстан

Диалогтік оқыту деңгейлеп оқыту бағдарламасының бір стратегиясы. Заманауи білім беру бағытында диалогтік оқытудың маңыздылығы жиі қарастырылып жүр. Бұл мақалада студенттермен жұмыс жасау барысында диалогтік оқытудың тиімділігі туралы айтылады.

Тірек сөздер: диалогтік оқыту, деңгейлеп оқыту, оқу бағдарламасы, топтық жұмыс, зерттеушілік әңгіме.

Сабақ басым бөлігі, түрлі тәсілдер қарастырылғанына қарамастан, диалогті оқыту теориясы. Бұл теория оқушылардың ойлауын дамыту олардың бұрынғы алған білімдері мен жаңа немесе түрлі дерек көздерінен, оқытушы мен, оқулықтан және достарынан алған білімдерімен астастырыла жүзеге асады деген тұжырымға негізделеді. Осындай идеяға құрылған Бағдарламаны меңгерген Оқытушылардан келесі нәтижелер күтіледі деп ойлаймын:

· Оқытушы бағдарламаны құрайтын жеті модульдің тұжырымдамасын түсінеді және модульдерді іс-тәжірибелеріне ықпалдастырады;

· Оқушыларды білім алу нәтижесінде  сыни пікір-көзқарастары жүйелі дамыған тұлға қалыптастырады;

· Оқытушылар студентер сандық технологияларда құзырлылық танытатын студент ретінде қалыптасуын қамтиды;

Бірінші «Бетпе- бет» кезеніңің  сабақтар ішінде «Диалогтік оқыту дегеніміз не? Оқу сапасын жақсарту мақсатында сабақта әңгімелесуді пайдалану әдістемесі» болды.

Оқытушы ретінде менің табыстылығымның белгісі – аудиториядағы студентердің сапалы білім алғандығы болып табылады, демек мен үшін өткізген сабақтарымның табысты да сапалы болуы  өте маңызды сабақтардың алғашқы күнінен бастап мен тыңдаушылардың диалогтік қарым-қатынасқа түсулеріне мән бере бастадым. Себебі оқытудағы әңгімелесу – қарым-қатынас жасаудың бірсарынды үдерісі емес, керісінше, идеялар екіжақты бағытта жүреді және осының негізінде білім алу үдерісі алға жылжиды деп тұжырымдайды [1] Сондықтан мен әрбір жаңа тақырыпты меңгеру алдында «қалай ойлайсыздар, топтық жұмыста дамыту үдерісі жүреді ме?, сіз осындай жағдайда қандай шешім қабылдаған болар едіңіз? Сіздің ойыңызша? Осындай жағдайда сіз не істер едіңіз?  Оқудағы кедергілерді жеңуде білім алушылардың өздері не дер еді?...» деген сияқты формативті сұрақтармен болжау, ойларын дамыту үдерістерін жүргізем . Әр сабағымды бастағанда өзімді жаңа ақпаратты беруші ретінде емес, сол мәселені «бірге шешейік..., бұл көзқарасты қалай жүзеге асыра асырсақ болады..., деген ұсыныстар тастап отырдым  Себебі жаңа идеяны бірден ұсынбай, студентерге таныс әрекеттерге сүйенсем қабылдауға жеңіл болатынын ойладым.

Сабақты бірден диалогқа түсу әрекетінен бастауды жөн көрдім. Мақсатқа жету үшін ынтымақтастық оқуға негізделген топтық жұмыстар ұйымдастырылды. 

«Азаматтық құқық» дегеніміз топтасу тапсырылды. Кілтік сөз интерактивті тақтада жазып, көрсеттім. Әр топқа 1- топ азаматтық ,  2-топ ата заң ,  3- топ меншік , 4- әлеуметік дәстүрлі, 5 –экономикалық   негізде орындайтындарын атып кеттім, топтарға әртүрлі қағаздан жасалған өздеріне тиісті сұрақтарды сұрандым. Мұнда байқағаным берілген тапсырмаға бір-бірімен диалогқа түсе отырып топта  2-минут орындады, Содан кейін өз ойларын айтуға 3 минут уақыт берілді. Топтастыруды қорытындылау үшін,

Формативті сұрақтар қойдым,

Біздің өткен сабақтарда топтастырулардан  қандай айырмашылық бар деп ойлайсыздар?

-Топтасудың бұл түрін қолдануда түйінді идея қандай деп ойлайсыз?

-Бұл әдісті қалайша түрлендірер едіңіз?

Сұрақтардан кейн байқағаным алғашқы сабақтарында студентер сұрақ қойсам жауапсыз отыра беретін, немесе бір-екі студент ғана жауап беретін. Ал қазір әдетте үнсіз отыратын студентер де пікірлерін ортаға салуға дайын болды: ико-2курс студентері көтеріңкі көңіл күймен  белсенділікпен сабаққа кірісіп кеттік. Осы әрекеттен кейін байқағаным, студентер тағы да пікірлерін ортаға салғысы келді әрі қарым-қатынасқа ашық болды. аудиторияда жағымды атмосфераны қалыптастырудың маңызын түсіндім.

Мұнда топтар арасында талқылауда тақырып бойынша өз пікірлерін ортаға салып бір- бірлерімен келіспеушіліктер болып жатты.  Байқағаным Диалог барысында топтар арасында  келісілген нәтижеге жету үшін күш-жігерін жұмсайтын және Мерсер (2000) сипаттағандай, білімді бірлесіп алуда немесе «пікір алмасу» барысында тең құқылы серіктестер болып табылады. Пікір алмасу студентермен мен диалог құру арқылы іске асады, дегенмен оны бірлескен зерттеу барысында да анықталды

Критерийлер Топ мүшелері	Идеялардыұсыну	Әріптестерінің топ жұмысынажұмылдыру	Идеялардыңнақтылығы	Сұраққою	Сұрақтарғажауап  беру	Жалпы балл
Мұрат
Балхия
Нұржамал
Тоқжан
Гулжан

Осы берілген критерийлерге сүйене отырып топтар арасында топ мүшелерінің белсенділігі танылды.

Формативті бағалау сабақ бойында қолдану арқылы табысты сабақты қамтамасыз ететін негізгі әдістердің бірі болып табылады, сондықтан сабақтың әрбір кезеңі, орындалған әрбір тапсырма формативті түрде бағаланып отырды.

Ой қозғау әрі сабақты қорытындылау мақсатында мына сұрақтар аясында пікір алмасу:

1. Не жоспарланды? (не істедік?)

2.Неге қол жеткіздік? (тапсырманы орындау барысында қандай қиындықтарға тап болдыңыздар, қандай сезімде болдыңыз?)

3. Нені өзгертер едіңіз? (тағы не білгіңіз келеді, топтық нәтиже мен өз үлесіңізді жақсарту үшін ұсыныстар). Берілген сұрақтар аясында мұғалімдер жоғары деңгейлі сұрақтарды қою қиын болды десе, тағы не білгініз келеді дегенде осы әңгіменің үш түрін сабақта қалай қолдансам болады деген ұсыныстар айтылды.2- топ мұшесі оте тәжірибелі өз пәнінің мұғалімі  негізінде сабақтарда осы әңгіменің үш түрін қолданамыз бірақ, бүгін біз білдік олардың өздеріне тиісті атаулары бар екенін енді осы әңгімелерді сабақта тиімді қолданамыз деген ұсыныстар айтты.

Тізбектелген сабақтардан кейінгі ойым: Сабақтарымда жеті модуль қамтылды десем болады. бірақ әлде де, осы тақырыпта сабақтарды қайта өтетін болсам, мен әр мұғалімге өз пәнінен әңгіменің бес үлгісі бойынша тапсырмаларды көбірек орындату Жоғарғы деңгейлі сұрақтар  мен жауаптарын дайындатқызар едім. Себебі мұғалімдер жоғары деңгейлі сұрақтарды қоюда тосырқады, тіпті кейбірі қоя алмады. Осындай әрекетті барлық сабақта қолдану керек шығар. Сабақта формативті бағалап қана қоймай критерийлерді көбірек пайдалану керек деген ой түйдім. Себебі мұғалімдерге әлі критерийлермен жұмыс істеу қиын болып жатты

Пайдаланған әдебиет:

1.Тренерге арналған нұсқаулық. «Назарбаев Зияткерлік мектебі» ДББҰ, 2012.

2. Студенттерге арналған нұсқаулық. 1-апта.

3.Мұғалімге арналған – нұсқаулық. Үшінші (базалық) деңгей. www.cp.kz

4.Студентке арналған нұсқаулық. Бірінші деңгей. www.cp.kz