Т.ғ.к., доцент Кудабаева А.К.,

техника және технология магистрі Жолдыбаева Г.Д.

М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті

ЕРЛЕР ЖЕЙДЕСІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ШЕШІМІ

Қазіргі уақытта біздің өміріміз қазіргі заман талабына сай ақпараттарды беру техникаға бағынғаны соншалықты сәнге өте күшті әсер етеді. Сән көбінесе әр алуанды болып келеді, әр түрлі замандарды, стильдерді және мәдениеттерді біріктіре отырып, әрбір маусым сәнді бейнелерді өзгертеді.

Жаңа сәннің пайда болуын әр адам алуан түрлі қабылдады. Кейде бұл сәндер адамдардың наразылығын тудырса, кейде керісінше сәнге деген жоғары қызығушылықты тудырады. Орта жастағы әйелдер мен ер адамдар жаңа сәнге сақтықпен қарайды және оның заңына бағыну үшін оларға белгілі бір уақыт қажет, сондықтан орта жастағы адамдар киімнің дәстүрлі пішімдерін қалайды.

Сән әлемі әр алуан, оның ішінде ерлер киімдерінің де маңызы зор. Ерлер киімдерінің қазіргі замандағы стилі – классикалық, спорттық стиль. Ерлер жейдесі ерлердің әлеуметтік жағдайын анықтайды. ХІХ ғасырға дейін ақ жейде ерлердің кербезділігі болып есептелген.

Ерлер қынамалы жилеттерді кие бастағанда, қазіргі заманауи жейденің пішіні Викторианды дәуірден бастап дами бастады. Соның салдарынан кең пішінді жейделер сәннен шыға бастады. Жейденің заманауи пішіні қабылдана бастағанда, жаға сәнде үлкен рөл атқарды. 1820 жылы Трояда тұратын Ханна Монтаг үйшаруашы әйел ерлер жейдесінің сәнін өзгертті. Ханна Монтаг талғампаз теміршінің әйелі болған, күйеуі күнде кешкісін қоғамдық жиналысқа барған сайын таза жейдені киетін. Әйелі күнде жейдені жуғаннан жалыққан соң жейденің жағасын кесіп, мойын ойындысына уақытша тігіп қойды. Алғашқыда мистер Монтагқа көктеліп тігілген жаға ұнаған жоқ, бірақ бұл ой оның достарына ұнады, кейін барлық Троя үйшаруашы әйелдер осындай жаға түріне ауысты. Клуэтт Пибоди және Филлипс Ван Хейсен деген американдық өңдірушілер Троя ауданында алып-салмалы жағаларды шығарды [1].

Шығармашылық бастама ретінде табиғаттағы жануар әлемі таңдалынды. Алғашқы адамның киімі аңдардың терілері болған, сондықтан киімдегі жануарлардың мотивтері көп қолданылған. Жануар принті көптеген маусымдар бойы өзекті болып келеді. Психологтардың пікірі бойынша «жолбарыс» немесе «қабылан» суреттері бар киімдерді кию – өзінің қуаттылығын, мықтылығын, күштілігін көрсету дегенін білдіреді.

«Қабыланды» принт – киім тарихындағы ең ескі принт болып табылады. Кейбір зерттеулерге сәйкес, ертеде қабылан адамның ең қауіпті жауы болған. Ер жүрек аңшылар өзінің өжеттілігін және қайсарлығын білдіру үшін қабылан терісін денелеріне жауып көрсететін.

Сонымен қатар сән бағытын ескере отырып және шығармашық бастама ретінде қабыланды принті алынып, түс шешімі ескерілген (сурет 1).

Сурет 1. Ерлер жейделерінің үлгілері

Өңдеу әдістері бұйымның қолдануына және материалдың физико-механикалық қасиеттеріне байланысты. Өңдеу әдістерін таңдағанда тігін өндірісінің жаңа техника және технология бағыттары ескерілді. Өңдеу әдістері қолданылатын отандық және шет елдік құрал-жабдықтар арқылы жетілдірілді.

Түйіндік өңдеу бұйымның барлық түйіндерін жинақтауды қосып көрсету арқылы берілген. Түйіндік өңдеу сурет 2-4 (жағаны, манжетті және өңіржиекті өңдеу) бөлшектерді, тігістерді, қосылымдарды, техникалық шарттарды орындау және құрал-жабдықтарды беру арқылы жүзеге асырылады.

Технологиялық үдерістің элементарлы түйін бөлігі болып конструктивті-технологиялық модулді атайды. Конструктивті технологиялық модульдің түсінігі – бұл технологиялық үдерістің элементарлы түйін бөлігінің функционалды біткен, басқа бөліктермен өңдеу әдістерінің байланысы жоқ түйін [2].

Сурет 2. Жағаны өңдеу

01 – үстіңгі тік жаға; 02 – желімді аралық; 03 – алдыңғы бой;

04 – астыңғы тік жаға; 05 – астыңғы жаға;

06 – үстінгі жаға; 07 – желімді аралық

Сурет 3. Манжетті өңдеу

01 – жең; 02 – қаттама; 03 – желімді аралық

Сурет 4. Өңіржиекті өңдеу

01 – жең; 02 – өңіржиек; 03 – желімдік аралық

Бұйымды дайындау кезінде таңдалынатын материалдардың қасиеттері анықталған. Ерлер жейделерінің үлгілеріне таңдалынатын материалдардың түстік шешімдері мен қасиеттерінің сәйкестігі көрсетілген. Ерлер жейдесі үшін синтетикалық талшығы бар мақта матасы таңдалынды. Себебі жейделік маталардағы синтетикалық талшықтар мен жіптерді (полиэфир, лавсан, полиамид, капрон) қолдануы, олардың үйкеліске тұрақтылығына және аз отыруына мүмкіндік береді. Ерлер жейделерінің үлгілерінің шығармашылық бастамасы – «қабыланды» принттер болып табылады.

Қорытындылай келе, киімді дайындап шығаруда аса маңызды жұмыс ол технологиялық талаптарды сақтау және технологиялық режимдерді дұрыс таңдау. Ол үшін жалпы тігін өндірісте қолданылатын техникалық шарттарды ескере отырып жобаланатын бұйымды технологиялық талаптарына сәйкес өңделеді.

Әдебиеттер

1. Г.Ә.Тәкішова, Б.Е.Асанова «Киімді модельдеу және көркемдік безендіру» Астана – 2008.- 328б.

2. Нұржасарова М., Кучарбаева К., Рүстемова А. Киім дайындау технологиясы. Астана: Фолиант, 2008. – 288 б.