БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ОЙЫН ЕСЕПТЕРIН СЫНЫПТА ЖӘНЕ СЫНЫПТАН ТЫС САБАҚТАРДА ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

Кенжебекова Р.И. -п.ғ.к., доцент, ҚР ПҒА корреспондент- мүшесі , Керімбек Гауһар Сұлтанқызы, Оқташ Айдана Сейдуәліқызы, БО-125 топ студенттері, Шымкент университеті, Қазақстан

Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев 2014 жылғы17 қаңтардағы жолдауында мәңгілік ел болу үшін жас ұрпақтың өз отанын сүйетін, елін, жұртын құрметтеп, оның әдет-ғұрпы мен салт- дәстүрін, мәдениетін қастерлейтін білімді әрі ғылым мен практиканың жетістіктері негізінде жеке тұлға ретінде қалыптасқан, оны әлемдік өркениет талабына сай дамытатын және кәсіби шыңдалған болып қалыптасуына қажетті жағдайлар жасау керек екендігі айтылған[1].

Осыған сәйкес сынып оқушыларының оқуға сапалы қатынасуын тәрбиелеп дамытуда мұғалiмдер ұжымының алатын орны ерекше. Мәселен, олардың арасында сыныпке, оқуға сырттай қызығып келетiн балалар жиi ұшырайды. Мұндай бала сынып үйiне, оның партасына, мұғалiмге, өзiндей балаларға көңiл бөледi. Ал кейбiр балаларда ондай қызығушылық болмайды, баланың көбiнесе ойнағысы келедi, партада дұрыс отырмайды, жиi қозғалады, айналасына алақ-жұлақ қарай бередi. Мұндай балаларды үйiнде ойлантып не тыңдатып әдеттендiрмеген.

Оқуға, бiлiм алуға ұмтылуды тудыратын мотивтер, бiрден пайда болмайды. Бастапқыда бұлар өте қарапайым болады. Мәселен, ол оқып-жазғанына, алған бағасының жалпы санына мәз болады. Ата-анасынан қорқып жақсы оқуға тырысатын не жолдасымен бәсекелесiп жақсы оқуға тырысатын балалар да бар. Баланың жасы өскен сайын оның оқу мотивтерiнiң мазмұны өседi. Мәселен, бiлiмдi адамның халқына мол пайда келтiретiнiн, жұрттың ондай адамдарды құрметтеп сыйлайтынын түсiне бастайды.

Бала iс-әрекетiнiң негiзгi бiр түрi – ойын. Ойын арқылы адам баласының белгiлi бiр буыны қоғамдық тәжiрибенi меңгередi, өзiнiң психикалық ерекшелiктерiн қалыптастырады. Бала ойынында да қоғамдық, ұжымдық сипат болады.Мәселен,кез-келген бала еш уақытта жалғыз ойнамайды, қатар-құрбыларымен бiрлесiп ойнайды, ойын арқылы бiр-бiрiмен өзара қарым-қатынас жасайды. Бұл балалардың дамуы үшiн ерекше маңызды фактор екендiгi түсiнiктi. Ойын балалардың түрлi қасиеттерiн дамытатынын, мұнда да баланың қабiiлетi, белсендiгi бiр сыдырғы байқалатынын А.С.Макаренко өте жақсы көрсеттi: “Үлкендер өмiрi үшiн жұмыс, қызмет iстеу, әрекет ету қандай орын алатын болса, - деп жазды ол, - балалар өмiрiнде ойын да сондай үлкен маңызды. Ойында бала қандай болса, өскеннен кейiн жұмыста көбiнесе сондай болады. Сондықтан келешекке адамды тәрбиелеу бәрiнен бұрын ойын арқылы болады” [2].

Ойын адам әрекетiнiң бiр түрi болғандықтан,оның да өзiне тән мотивтерi болады. Мәселен, дәрiгер болып ойнаған бала айналасындағыларды өзiнше “емдейдi”. Бұл оның қызығуынан туған және ойынның қозғаушы күшi – баланың нақты тiлегi мен қызығуы. Ойында мақсат пен мотивтiң арасындағы келiспеушiлiк болмайды. Ойын арқылы бала өз қажетiн қалай қанағаттандыра алатынын, қандай қабiлетi бар екенiн байқап көредi.

Баланың жасы өсуiмен қатар, ойнайтын ойынының мазмұны да өзгерiп отырады. Сондықтан мұғалiмдер мен ата-аналар бұл ойындарды талапқа сәйкес ұйымдастырып отырулары қажет.

Бастауыш сынып оқушылары ойындарының басты ерекшелiгi - оның ұжымдық сипатта болатындығы.

Үшiншi, төртiншi сынып оқушыларында ұжымдық сипат алғашқы екi сыныпқа қарағанда жақсы жетiледi. Мәселен,ойында топ-топ болып ойнау, ойын ережелерiн сақтау, жолдастарының алдында жауапкершiлiгiн сезiне бастау, өзiн ұстай бiлу сияқты белгiлердi олар жақсы түсiнедi.

Сол себептi бастауыш сынып мұғалiмдерi бала ойындарына дұрыс жетекшiлiк көрсету арқылы оның денесiн ширату мен қатар онда жақсы психологиялық қасиеттерiнiң қалыптасуына мүмкiндiк туғызуы тиiс.

Ойын бастауыш сыныптағы оқушылардың iс-әрекеттерiнде ойын және ойын есептерiн сыныпта және сыныптан тыс сабақтарда қолдану арқылы олардың сабаққа деген қызығушылығын арттыруға болады. Ал қызығушылық - оқушылардың танымдық iс-әрекеттерiн арттыратын негiзгi фактор. Оқушыларға өзiн қоршаған ортаны тани бiле бiлген кездерiнен бастап, олардың бойында қызығушылық сезiмiн оята бiлген жөн.

Атақты педагогтар қызығушылықтың мәнi табысты оқытуда екендiгiн мойындайды. Я.А.Каменский “Ұлы дидактика” деген кiтабында “Какое бы занятие не начинать, нужно прежде всего возбудить у учеников серьезную любовь к нему, доказав превосходство этого предмета его пользу, приятность и что только можно”, - деп жазса[3], К.Д.Ушинский “Воспитатель не должен забывать, что ученье, лишенное всякого интереса и взять только сильного принуждения убивает в ученике охоту к ученью, без которой он далеко не уйдет”,- деп көрсетедi [4].

Сонымен, оқушылардың танымдық қызығушылықтарын оқу, бiлiм беру мақсатында қолданудың түрлерi әр алуан, осыған орай оқушылардың сыныптан және сыныптан тыс жұмыс түрлерi құрамына қарай екi түрлi жолмен ұйымдастырылады; топтық, көпшiлiкпен, олардың әрқайсысына әр түрлi сыныптан тыс жұмыстар енедi. Сондықтан танымдық – қызығушылықтың әсерi кең, дегенмен де, жалпы оқушылардың қызығушылығын арттырудың теориялық жақтарымен қазiргi психология мен педагогика айналысуда.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Бiлiм туралы Қазақстан Республикасының заңы.-Алматы.: 2000. -96 б.

2. Макаренко А. С. Балалардағы тәрбиелеу туралы лекциялары. Алматы. 1952. 37-бет.

3. Каменский Я. С. Избранные пед. сочинения.: (в 2-х томах). -М.: 1982. I.I. -С.656.

4. Ушинский К.Д. Родное слова (собр.соч. NII. -М.: -Л.,1952. Т.2. -С. 554-575