БАСТАУЫШ СЫНЫПТАҒЫ СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАРДЫҢ ӨЗIНДIК ЕРЕКШЕЛIКТЕРI

Кенжебекова Р.И. -п.ғ.к., доцент, ҚР ПҒА корреспондент- мүшесі , Смайл Шынар Хасенқызы, Қоңырбай Қарлығаш Ерғалиқызы, БО-125 топ студенттері, Шымкент университеті, Қазақстан

Сыныптан тыс жұмыстардың сынып сабағынан айырмашы­лы­ғы, оны оқушылардың өздерiнiң қалаулары бойынша ұйымдастыра­тын­ды­ғын­да. Әрбiр сыныптан тыс жұмысқа оқушылар өз еркiмен, өз қалауы бойынша, ұнатуына қарай қатысады. Ондай жұмыстардың түр­лерiн оқушылар өздерi таңдайды. Осы принцип сыныптан тыс жұмыстың сапалы, нәтижелi болуына әсер етедi. Оқушының белгiлi бiр сыныптан тыс жұмысқа алғашқы қызығуын, ұнатуын әрi қарай дамыту, бекiту мұғалiмнiң мұндай жұмыстарды ұйымдастыру шебер­лiгiне байланысты.

Сыныптан тыс жұмыстар оқу сабағына қатынасатын оқушылар саны жағынан да өзгешеленуi мүмкiн. Егер сынып сабағына барлық оқушылар қатысса, сыныптан тыс жұмысқа барлық оқушыларының қатысуы мiндеттi емес дегенбiз. Бұл сыныптан тыс жұмысқа оқушы қалауы, таңдауы бойынша қатысуына сыныптан тыс жұмыс түр­ле­рi­нiң көптiгiне байланысты, мұндай жұмыстың жеке түрлерiне  қаты­су­шылар саны, сынып оқушыларының санынан әрқашан аз болады. Бұл жағдай қабiлетi, талабы бiр оқушылар тобының тез тiл табы­суына, бiр-бiрiмен достасуына да әсер етедi.

Сыныптан тыс жұмыстардың келесi ерекшелiгi оқушы қызығу­шы­лығымен байланыстылығында. Оқушы барлық сабаққа қатысуға мiндеттi. Бiрақ ол барлық сабаққа бiрдей қызыға бермейдi.

Сыныптан тыс жұмыстарға оқушының қатысуы оның қызы­ғуы­мен тiкелей байланысты. Сыныптан тыс жұмыс түрi оқушының қызығуына қарай ұйымдастырылуы - оның нәтижелi болуының шарттарының бiрi.

Сыныптан тыс жұмыстың өзiндiк тағы бiр ерекшелiгi бар. Оның қай түрi болса да белгiлi дәрежеде сабақ материалымен байла­нысты болады. Жалпы оқушылар өз еркiмен қалауына, ұнатуына қа­рай iрiктелiп алынды, барлық тiлек бiлдiрушiлер қатысады. Сынып­тан бос уақытта жүргiзiлетiн iс-шаралардың барлығы да сабақ мате­риалы­мен тығыз байланыста болады.

Сыныптан тыс жұмыстардың әрбiр түрлерi мен оларды жүргiзу тәсiлдерi, оқушылардың сабаққа деген дайындықтары мен қызығу­шы­лық­тарын, дағдыларын жандандыруда, алған бiлiм деңгейлерiн тереңдетуде, оны оқушы санасында бекiтуде алатын орны ерекше.

Сонымен бiрге, сыныптан тыс жұмыстың жоспарын жасауда оған қойылатын әдiстемелiк, педагогикалық тұрғыдағы талаптар ба­рын ескерткен жөн. Олар төмендегiдей:

1.  Сыныптан тыс жұмыстар оқушының жас мөлшерiне, бiлiм дең­гейiне сай белгiленуге тиiстi.

2.  Оқушының қолынан келмейтiн, оқушыны шаршатып, бетiн қай­та­ра­тындай сыныптан тыс жұмыстар жоспарланбауы керек.

3.  Сыныптан тыс жұмыстың жүргiзiлу мерзiмi, ұзақтығы оқушының жас мөлшерiне сай болуы тиiстi.

4.  Математикадан өткiзiлетiн сыныптан тыс жұмыстар оқушының сабақта алған бiлiмiн бекiтiп, оны толықтыру мақсатын көздеп, қолдану тәжiрибесiн арттыруға бағытталуы керек.

5.  Сыныптан тыс жұмыстар жоспармен белгiлi бiр жүйеде жүр­гi­зi­лу­ге тиiстi.

Оқушылардың сабақтан тыс оқу танымдық әрекеттерiн жетiл­дiруге бағытталған педагогикалық шаралардың нәтижелi болуы, мұғалiмнiң сыныптан тыс жұмыстардың компоненттерiн бүтiндей комп­лекстi пайдалануына, сабақтан тыс уақыттағы  мұғалiм мен оқушының қарым-қатынасына да байланысты. Сыныптан тыс жұмыс­тардың түрлерiнiң компонеттерiнiң комплекстi пайдалану әрбiр  мұғалiмнiң шеберлiгiне ғана тән қасиет.

Сонымен, жан-жақта дамыған тұлғаны тәрбиелеу мәселесiнде  негiзгiлердiң бiрi болып сабақ барысында және сыныптан тыс жұмыс­тарды Дұрыс жолға қою екендiгi айқын. Мұнда, сыныптан тыс жұмыстарды өткiзу кезiнде оқушылар сабақта алған бiлiмдерi мен бiлiктерiн бекiтiп, тереңдетер болса екiншi жағынан мұғалiмдерге сабақты қызықты әрi мазмұнды етiп өткiзуге мүмкiндiк мол. Ол үшiн оқушылардың сыныптан тыс жұмыстарды өткiзу кезiнде алған бiлiмжерi мен бiлiктерiн оқу материалымен байланыстырып отыруға тиiс. Олай болса, сабақ кезiндегi және сыныптан тыс жұмыстар өз­ара байланысты.Қызметтiң бұл түрлерi бiр-бiрiн толықтырып, же­тiл­дiрiп отырады.

Бастауыш сынып оқушыларын қазiргi бағдарлама бойынша оқы­ту барысында олардың танымдық қызметi белсендiрiлiп өз бетiн­ше жұмыс iстеу мүмкiндiгi арта түседi. Олар бақылап талдау жасауға, дәлелдеуге және таңдап алынған тәсiлдердiң iшiнен тиiмдiсiн анық­тауға үйренедi. Алайда бұл мәселелердiң барлығын сабақтың бары­сын­­да шешу мүмкiн емес. Сол себептi сыныптағы сабақты сы­нып­тан тыс жұмыспен сабақтастырып отыру өте мәндi. Осы орайда сыныптан тыс жұмыстардың бастауыш сынып оқушыларын жан-жақты дамытудағы ролi үлкен екенiн ескеру маңызды.

Сыныптан тыс жұмыстар өткiзу арқылы оқушылардың бiлiмiн тереңдетiп қана қоймай оларды бiлiмдi өз бетiнше алуға да үйретедi. Яғни, оқушының сабақтан тыс уақытта мақсатты және ойластырыл­ған түрде өтер болса, онда ол оның танымдық қызметiнiң дамуына үлкен ықпал етедi. Мұндай жағдайда сыныптан тыс сабақтар оқу­шы­лардың ойына, сезiмiне және iс-әрекетiне қалай әсер ететiнiн бi­лiп отыру қажет. Олар оқушыларды жүйелi түрде бақылауға алуы керек.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.        Бабанский Ю.К. Выбор методов обучения в средней школе. -М.: Педагогика, 1982. -320с.

2.        Есипов Б.М. Самостоятельная работа учащихся на уроках. -М.: Учпедгиз, 1961.- 239 с.

3.        Икрамов Ж. Математичиская культура школьника: Методические аспекты проблемы развития мышления и языка школьников при обучении математики. Ташкент.: Уқитувчи, 1981.-278с.