Право/4.Трудовое право, и право социального обеспечения

Саулебек Н.А., з.ғ.к., аға оқытушы

Халмуратов Н.Р., Ю-13 с/к тобының ст.

Қазтұтынудағы Қарағанды экономикалық университеті, Қазақстан

ӘЙЕЛДЕРДІҢ ЖӘНЕ ОТБАСЫЛЫҚ МІНДЕТТЕРІ БАР ӨЗГЕ ДЕ АДАМДАРДЫҢ ЕҢБЕГІН РЕТТЕУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Қазақстан өзінің сыртқы саясатының басымдығы ретінде әлемдік қоғамдастықпен интеграцияны анықтады. Әлем елдерінің көпшілігі қол қойған Біріккен Ұлттар Ұйымының мыңжылдық декларациясында (2000 ж.) ерлер мен әйелдердің теңдігін көтермелеу, әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту үшінші мыңжылдықтағы адамзат дамуының негізгі мақсаттары ретінде айқындалған.

Тәуелсіздік жылдары ішінде Қазақстан ерлер мен әйелдердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау саласында да белгілі бір дәрежеде ілгеріледі. Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Қазақстан қосылған халықаралық актілерде жарияланған, ерлер мен әйелдердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктерін іске асыру үшін жағдай жасау, сондай-ақ олардың қоғам өмірінің барлық салаларына тең жағдайда қатысуы Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасында 2006-2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясын бекіту туралы» 2005 жылғы 29 қарашадағы Жарлығының басты мақсаты болып табылады.

Еңбек рыногында әйелдерге сұраныс аздау. Осыған орай, әйелдер арасындағы жұмыссыздық ерлерге қарағанда жоғары.

Қазіргі кезде, жалдамалы жұмыспен қамтылған тұлғалардың ішінде әйелдер жартысынан көбін құрайды. Бірақ олардың жалақысы ерлердің жалақысының тек 66%-ын құрайды. Мұның себебі, әйелдер әдетте өздеріне тән денсаулық сақтау немесе білім беру салаларында болсын, төмен төленетін лауазымдарда жұмыс істеуіне байланысты қалыптасуда.

Ерлер мен әйелдердің гендерлік теңдігіне қол жеткізуге және жыныстық белгісі бойынша кемсітушілікті жоюға бағытталған тұжырымдамаларды, стратегиялық және бағдарламалық құжаттарды іске асыру мақсатында 2009 жылдың 8 желтоқсанында «Ерлер мен әйелдердің тең құқықтарының және тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы» ҚР Заңы қабылданды. Заңға сәйкес, ананы, баланы және әкені, әйелдерді жүктілігіне және босануына, сондай-ақ ерлердің өмір сүру жасының ұзақтығын ұлғайтуға байланысты қорғауға бағытталған шаралар жыныстық белгісі бойынша кемсітушілік шаралары деп саналмайды.

Халықтың өмір сүруінің сапасы мен деңгейін арттыру негіздерінің бірі ана мен баланы лайықты әлеуметтік қолдау болып табылады. «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне сәйкес, ана болуды қорғау тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында, ұрпақты болу жасындағы әйелдерге тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің шеңберінде медициналық тексеріп-қарау, оларды динамикалық байқау және сауықтыру, сонымен қатар 1 жасқа дейінгі баланы емізетін ана баланы күтіп-бағу үшін медициналық ұйымда болған барлық кезеңде тегін тамақпен қамтамасыз етіледі.

Қандай да блмасын, бала мен әйелдердің құқықтарын қорғау, демографияны жалғастыру мемлекетіміздің ұлттық мүддесіне жатады. «Ұлттық мүдделер» ұғымы ұлттық қауіпсіздікті немесе оны іс жүзінде қамтамасыз ету жөніндегі қызметті зерттеу проблемаларына қатысты жалпы, сондай-ақ жеке мәселелерді қарау кезінде өте жиі пайдаланылады. Бұл ретте ұлттық қауіпсіздіктің көптеген анықтамалары осы ұғымды пайдалану арқылы беріледі. Оның үстіне, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің зерттеушілік және практикалық әралуан аспектілерін жария ету көп ретте «ұлттық мүдделер» ұғымының аясында жүргізіледі.

Әдетте, ұлттық қауіпсіздік үрдісін жасау схемасы әдістемелік жағынан бірнеше (тізбектес) операцияларды жүзеге асыруды көздейді: әуелі ұлттық мүдделер, сонан кейін – осы мүдделерге нақты және әлеуетті қатерлер анықталып, осыдан кейін ғана қатерлерді болдырмау немесе бейтараптандыру, яғни ұлттық қауіпсіздік саясаты қалыптастырылады [1, 149 б]. Сонымен, ұлттық мүдделерді анықтау тек теориялық - әдістемелік маңызға ғана ие емес, сондай-ақ маңызды практикалық роль атқарады.

Осының бәрі «ұлттық мүдде» түсінігі ұлттық қауіпсіздіктің жекелеген және жалпы проблемаларын жасауда, сондай-ақ оны практикалық жағынан қамтамасыз етуде де маңызды болып табылады. Осы жағдаят ұлттық мүдденің мәні мен мазмұнын және олардың өзара қатынасын егжей-тегжей қарауды қажет етеді. Мұның өзектігі осы проблеманы шешу тәсілдері ғылыми әдебиетте де, Қазақстан Республикасының тиісті ресми құжаттарында әр түрлі болуында.

Тұтастай алғанда ұлттық мүдделерді қорғау қажеттілігі, әдетте, іс жүзінде әлемнің барлық мемлекеттерінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету негізінде жатыр. Осы екі ұғымның мұндай даусыз өзара байланысы ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемаларына да өзінше бір «ескертушілік» көзқарасты туындатты. Қауіпсіздіктің мәнін анықтаудағы мұндай көзқарас қазақстандық саяси әдебиетте де басым екендігін атап кеткен жөн. Аталмыш жағдайда барынша еске алынатын анықтама Қазақстан Республикасының 1998 жығы 26 маусымдағы «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» Заңында берілген, сондықтан ол негізгі болып табылады. Бұл Заң Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі – елдің ұлттық мүдделерінің нақты және әлеуметті қауіптерден қорғалу жағдайы дегенді айтады [2, 3б.]. Қаралып отырған анықтамада қауіпсіздік ұлттық мүдделерді қорғаумен шендестіріліп, іс жүзінде толығымен сол ұғыммен «түйінделеді». Қауіпсіздікті қамтамасыз ету, содан өрбитін ел мүдделерін қорғау мақсаттары нақтыланбайды. Заңның кіріспесінде «ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету» Қазақстан Республикасының тәуелсіз, егемен мемлекет ретінде дамуының басты шарты болып табылады деп қана көрсетілген.

Біздің ойымызша ұлттық қауіпсіздік пен ұлттық мүдденің қатынасы туралы қазақстандық заңнаманың қағидаларының мазмұндық мардымсыздығы кездейсоқ емес. Ол «ұлттық мүдде» және оған байланысты проблемалар түсінігінің жеткіліксіз деңгейде зерттелуінде.

Заң – бұл тұжырымдама немесе стратегия емес екендігін назарға ала отырсақ та, «ұлттық мүдде» түсінігін анықтауда бұл сияқты механикалық тәсілдің негізгі кемшілігі көзге ұрып тұрады.

Халықты гигиеналық оқыту, отбасын, ананы, әкені және баланы қорғау тәулік бойы медициналық бақылауы болмайтын, дәрігерге дейінгі немесе білікті медициналық көмек деңгейінде және адам, отбасы және қоғам деңгейінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, әйелдің ана болу туралы мәселені өзі шешуге және отбасын жоспарлау мен өз денсаулығын сақтау мақсатында, өзі қаламайтын жүктіліктен сақтанудың қазіргі заманғы әдістерін еркін таңдауға құқығы бар.

Егер жұмыс күнінің ұзақтылығы сегіз сағыттан асатын болса, жүкті әйелдерге жұмыс уақытының (жұмыс ауысымының) жиынтық есебін қолдануға жол берілмейді [3, 60 б.].

Әйелдердің және отбасылық міндеттері бар өзге адамдардың еңбегін реттеу ерекшеліктері бұрынғы Еңбек Кодексінің келесі нормаларында 17-тарауымен реттелген:

1) жүкті әйелдермен, үш жасқа дейінгі балалары бар әйелдермен, он төрт жасқа дейінгі баланы (он сегіз жасқа дейінгі мүгедек-баланы) тәрбиелеп отырған жалғызбасты аналармен, аталған балалар санатын анасыз тәрбиелеп отырған өзге де тұлғалармен еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы бойынша, ҚР заңнамалық актілерімен көзделген теріс жағдайларды қоспағанда, бұзуға жол берілмейді;

2) егер әйел еңбек шартының мерзімі аяқталған күні мерзімі он екі апта және одан көп апта жүктілігі туралы медициналық қорытынды ұсынса, жұмыс беруші оның жазбаша өтініші бойынша еңбек шартының мерзімін бала үш жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты демалыс аяқталған күнге дейін ұзартуға міндетті.

3) әйелдердің еңбегін ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) және (немесе) қауіпті жұмыстарда пайдалануға тыйым салынады;

4) әйелдердің өздері үшін белгіленген шекті нормалардан асатын жүкті қолмен көтеруіне және жылжытуына тыйым салынады;

Заңнамада зиянды (аса зиянды) және қауіпті (аса қауіпті) жұмыстарда, сондай-ақ ауыр жүктерді қолмен көтерумен және жылжытумен байланысты жұмыстарда әйелдердің және 18 жасқа толмаған жастардың еңбегін қолдануға шектеу салынған. Сонымен қатар, екіқабат әйелдерді жұмыстарда пайдалануға тйым салынған [4, 306 б.].

Жаңа еңбек кодексінің нормаларына сәйкес, әйелдерге жүктілігіне және босануына байланысты қалыпты босану кезінде 126 күнтізбелік күнге, ал қиналып босанған немесе екі немесе одан да көп бала туған жағдайда 140 күнтізбелік күнге дейін демалыс беріледі. «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» ҚР Заңына сәйкес, қалыпты босану жағдайында 170 күнтізбелік күн және ауыр босанған жағдайда 184 күнтізбелік күн қарастырылған.

Сонымен қатар, жаңадан қабылданылатын еңбек кодексінің жобасында аяғы ауыр әйел адамдардың жұмыс орындарының сақталмайтыны нақтылы айтып кеткен. Яғни аяғы ауыр әйел адамдарға орташа айлық көрсеткіштері бар басқа жұмыс орнын беретіні, келіспеген жағдайда жұмыстан шығарылатыны айтылған. Ол дегенімен конституциялық құқыққа қайшы әрекеттер екендігін ұмытпаған жөн.

Жалпы алғанда, бұрынғы еңбек құқығына қарағанда, жаңадан қабылданылатын еңбек кодексі адам және азаматтардың, әсіресе әйел адамдардың еңбек құқықтарын әдеуір шектеп көрсеткен.

Республикадағы балалы отбасыларды әлеуметтік қолдау кезегімен дамуда. 2006 жылы «Балалы отбасыларға арналған мемлекеттік жәрдемақылар туралы» ҚР Заңы қолданысқа енгізілді және оған сәйкес 2006 жылдан бастап бала тууына байланысты бiржолғы мемлекеттік жәрдемақы мен отбасының табысына байланыссыз бала бiр жасқа толық толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты мемлекеттік жәрдемақы, сондай-ақ аз қамтылған отбасылардағы он сегіз жасқа дейiнгі балаларға мемлекеттік жәрдемақылар төлеу қарастырылған. Алайда мемлекет берілетін жәрдемақыны инфляциямен салыстырмайды және жәрдемақының сомасы жылдар бойынша сол соммада сақталып қала береді. Нәтижесінде берілетін жәрдемақының сомасы баланы асыруға жетпейді.

Сонымен қатар, жеті жасқа дейінгі баласы бар әйелдерді, жеті жасқа дейінгі баланы анасыз тәрбиелеп отырған өзге де тұлғаларды, отбасының ауру мүшесін күтуді жүзеге асыратын немесе мүгедек баланы тәрбиелеп отырған тұлғаны, егер үш жасқа дейінгі балалар, мүгедек балалар немесе обасының ауру мүшелері, медициналық қорытынды нәтижесі бойынша үнемі күтімді қажет ететін болса, оларды қызметтік іс-сапарларға жіберуге, үстеме жұмыстар атқаруға, түнгі жұмыстарға тартуға, вахталық әдіспен атқарылатын жұмыстарға тек өздерінің жазбаша келісімдері арқылы ғана жіберуге болады. мұндай тұлғаларды демалыс және мереке күндеріндегі жұмыстарға өздерінің келесімінсіз тартуға болмайды [5, 443 б.]. Алайда мемлекеттік құқық қорғау органдарында көбінесі бқл нормалар сақталмайды және жеті жасқа толмаған балалары бар әйел адамдар іс-сапарға шығумен қатар, түнгі жұмыстар атқарады.

Сонымен қатар, үш жасқа дейінгі баланы күту бойынша демалыста болған кезең ішінде қызметкерлердің жұмыс орыны сақталады [6, 452 б.].

Жұмыспен қамтылу – азаматтардың Қазақстан Республикасының Конституциясына, заңдары мен өзге де нормативтік-құқықтық акілеріне қайшы келмейтін жеке қажеттерін қанағаттандыруға байланысты және оларға табыс немесе кіріс әкелетін қызметі [3, 146 б.].

2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап ана мен жаңа туған баланы қорғауға байланысты міндетті әлеуметтік сақтандыру енгізілді. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары болып жұмыс берушілердің және (немесе) өзін-өзі еңбекпен қамтамасыз еткен тұлғалардың ай сайынғы әлеуметтік аударымдар төлеген еңбек шарттары бойынша жұмыс істейтін жеке тұлғалар болып табылады. Осыған байланысты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушысы болып табылатын еңбек ететін әйел жүктілігіне және босануына байланысты уақытша еңбекке жарамсыздық парағын алғаннан кейін жұмыс орнында жүктілігіне және босануына байланысты демалысқа шығып, тұрғылықты жерінде орналасқан Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың бөлімшесіне барып Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) тағайындалатын жүктілігіне және босануына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуына байланысты табысынан айырылу жағдайына бір реттік әлеуметтік төлем алуға құжаттарын өткізе алады.

Ана мен баланы әлеуметтік қорғау еңбек ететін әйелдермен қатар еңбек етпейтін әйелдерге де көрсетіледі. Бұл орайда, жүктілігіне және босануына байланысты тағайындалатын әлеуметтік төлемдерден басқа жәрдемақыларға жаңа туылған баланың әкесі немесе шешесі құжаттарын өткізе алады.

2005-2010 жылдары Қазақстанда балалардың туылу көрсеткіштерінің және МӘСҚ-дан жүктілігіне және босануына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуына байланысты табысынан айырылу жағдайына бір реттік әлеуметтік төлем алушылардың санының өсу қарқыны байқалады.

2011 жылдың 1-ші желтоқсанына дейінгі МӘСҚ-дан төленген әлеуметтік төлемдердің 93%-ы жүктілігіне және босануына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуына байланысты табысынан айырылу жағдайына бір реттік және бала бір жасқа толғанға дейінгі оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайға ай сайынғы төленетін әлеуметтік төлемдер болып табылады

Сонымен қатар, егер бұрын декреттік демалыста болған әйелдерге зейнетақы жарналары жүргізілмесе, енді жұмыс істейтін әйелдер үшін жүктілігі, босануы және аналық кезін міндетті әлеуметтік сақтандырудың енгізілуіне байланысты әйелдің бала күтімі бойынша демалыста болған кезінде әлеуметтік төлемдерден міндетті зейнетақы жарналары ұсталынып, алушының жинақтаушы зейнетақы қорына жолданады.

Ана мен баланы қолдау халықтың өмір сүру сапасы мен деңгейін, мәдениетін, білімін, экономикалық жағдайын нақты баяндайтын көрсеткіш болып табылады. Сондықтан жүктілікті, босану мен аналықты міндетті әлеуметтік сақтандыруды енгізу ана мен бала өмірі маңызды орын алатын қоғам құруға жетелейді.

Ұйымдарда Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылау мемлекеттік еңбек инспекторларына жүктелген. Мемлекеттік еңбек инспекторына қызметтік міндеттерін орындауға кедергі келтіретін тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болады. Ал ішкі бақылау еңбек жағдайларының жай-күйін қадағалауды ұйымдастыруды, өндірістік бақылаудың деректеріне жедел талдау жүргізуді және еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау жөніндегі анықталған сәйкессіздіктерді жою жөнінде шаралар қабылдауды қамтиды. Сондай-ақ, кәсіпорындарда еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау жөніндегі қоғамдық бақылау жүзеге асырылады. Ұйымда еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласындағы қоғамдық бақылауды ұйымның кәсіподақ комитеті сайлайтын еңбекті қорғау жөніндегі қоғамдық инспектор, ал кәсіподақ болмағанда – қызметкерлердің жалпы жиналысында (конференциясында) сайланады.

Еңбек заңнамасының негізгі қағидалары ретінде:

· адам мен азаматтың еңбек саласындағы құқықтарының шектелуіне жол бермеу;

· еңбек бостандығы;

· кемсітушілікке, мәжбүрлі еңбекке және балалар еңбегінің ең нашар түрлеріне тыйым салу;

· қауіпсіздік және гигиена талаптарына сай келетін еңбек жағдайларына құқықты қамтамасыз ету;

· өндірістік қызмет нәтижелеріне қатысты алғанда, қызметкердің өмірі мен денсаулығының басымдығы;

· еңбегі үшін жалақының ең төмен мөлшерінен кем емес, әділетті сыйақы алу құқығын қамтамасыз ету;

· демалу құқығын қамтамасыз ету; қызметкерлер құқықтары мен мүмкіндіктерінің теңдігі; қызметкерлер мен жұмыс берушілердің өздерінің құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін бірігу құқығын қамтамасыз ету;

· еңбек қауіпсіздігі және оны қорғау мәселелерін мемлекеттік реттеу;

· әлеуметтік әріптестік; қызметкерлер өкілдерінің Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын сақтауға қоғамдық бақылауды жүзеге асыру құқығын қамтамасыз ету бекітілген.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің еңбек қатынастарын реттеу саласындағы құзыреті анықталған. Осыған сәйкес, Үкімет:

· еңбек, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын әзірлейді және іске асырылуын қамтамасыз етеді;

· еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік бағдарламалардың әзірленуін және орындалуын ұйымдастырады;

· еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік бақылауды ұйымдастырудың және жүргізудің тәртібін белгілейді;

· еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласында ақпарат беру және мемлекеттік статистика жүргізу тәртібін айқындайды; шетелдік жұмысшы күшін тартудың тәртібін белгілейді;

· әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшерін, оларды тағайындау және төлеу тәртібін айқындайды;

· екі айдан астам еңбекке жарамсыздық мерзімі белгіленуі мүмкін ауру түрлерінің тізбесін бекітеді;

· орташа жалақыны есептеудің бірыңғай тәртібін белгілейді;

· акцияларының бақылау пакеті мемлекетке тиесілі акционерлік қоғамдардың басшы қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу мен сыйақы беру шарттары туралы үлгі ережені бекітеді;

· азаматтық қызметке орналасу және азаматтық қызметшінің бос лауазымына тұруға конкурс өткізу тәртібін;

· азаматтық қызметшілер лауазымдарының тізбесін айқындайды;

· жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктерімен және қызметкерлердің республикалық бірлестіктерімен бас келісім жасасады;

· тиісті уәкілетті органдардың еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді және нормативтерді әзірлеу мен бекіту тәртібін белгілейді.

Аталмыш кодекске сәйкес еңбек шартын тек жасы он алтыға толған адамдармен жасасуға жол беріледі. Кодекспен қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбегін реттеу ерекшеліктері белгіленген. Олар мыналар:

он сегіз жасқа толмаған қызметкерлердің; әйелдердің және отбасылық міндеттері бар өзге адамдардың;

· қоса атқара жұмыс істейтін қызметкерлердің;

· ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды, ерекше зиянды және қауіпті жұмыстарда істейтін қызметкерлердің;

· маусымдық жұмыстарда істейтін қызметкерлердің;

· вахталық әдіспен жұмыс істейтін қызметкерлердің;

· жұмыс беруші – жеке тұлғаларда жұмыс істейтін үй қызметкерлерінің еңбегін реттеу;

· үйде жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбегін реттеу;

· мүгедектердің еңбегін; азаматтық қызметшілердің еңбегін реттеу; шағын кәсіпкерлік субъектілері қызметкерлерінің;

· заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басшысы мен мүшелерінің еңбегін;

· мемлекеттік қызметшілердің, Парламент және мәслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы судьяларының, әскери қызметтегі адамдардың және құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарында еңбек қатынастарында тұрған жалдамалы қызметкерлердің еңбегін реттеу ерекшеліктері.

· Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік әріптестіктің, әлеуметтік, еңбек және осылармен байланысты экономикалық қатынастарды реттеудің тиімді тетігін қалыптастыру;

· қоғамның барлық топтарының мүдделерін объективті ескеру негізінде әлеуметтік тұрақтылық пен қоғамдық келісімді қамтамасыз етуге жәрдемдесу;

· қызметкерлердің еңбек саласындағы құқықтарының кепілдіктерін қамтамасыз етуге жәрдемдесу, оларды әлеуметтік қорғауды жүзеге асыру;

· барлық деңгейдегі әлеуметтік әріптестік тараптары арасындағы консультациялар мен келіссөздер процесіне жәрдемдесу;

· ұжымдық еңбек дауларын шешуге жәрдемдесу;

· әлеуметтік-еңбек қатынастары саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу мәселелерін шешуге бағытталған міндеттері анықталған.

Қорыта келгенде, келесідей ұсыныстарды енгізуге болады: Еңбек кодексінің мәні Қазақстанның Бүкіләлемдік сауда ұйымына (БСҰ) қосылуы кезеңінде арта түседі, өйткені, БСҰ мүшесі ретінде Қазақстан, халықаралық стандарттар мен тәжірибеден туындайтын әртүрлі факторлар мен жағдайлардың әсерінде болады.

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Митрохин С.С. «Политика государства и ценности общества» политические исследования. - 1997. - №1. - С. 34.

2. Бэттлер А. Национальные интересы, национальная и международная безопасность // Полис. - 2002. - №4. - С.149.

3. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі. – Алматы: ЮРИСТ. 2007. – 108б.

4. В.Н.Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы, оқулық. – Алматы: ҚазГЗУ, 2002. – 545 бет.

5. Нургалиева Е.Н. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне түсініктеме. – Қарағанды, «Болашақ-Баспа» РББ, 2012. – 878 бет.

6. Жанпейісов Д.Ә., Жанпейісов Д.Ә. Еңбек құқығы және әлеуметтік қамсыздандыру құқығы: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2007. – 664 бет.