Дузельбаева Г.Б. к.э.н., Асанханова Гульзат,
магистрантка группы
ЭК-16-3бм
Кызылординский государственный университет
имени Коркыт Ата
Бизнесте персоналдардың инновациялық
дамуының
корпоративтік жүйесі.
Бизнесте персоналды басқару тиімділігін арттыру маңызды
мәселелердің бірі болып отыр. Көптеген ғалымдар мен
саясаткерлердің пікірлері бойынша бизнестің барлық
түрлерінде басқарудың тиімділігі арттыру қажет.
Сондықтан да әлеуметтік сфераны реформалаудың
маңыздылығы зор. Жалпыға ортақ болып танылған
негізгі ғаламдық міндеттер: кедейшілікті жою,
тұрғындардың өмір сүру деңгейін арттыру,
кадрлар дайындау мен қайта даярлау.
Әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы
қазіргі қоғамның әлеуметтік сферасы мен
өнеркәсіптің
даумындағы аса маңызды факторлар. Бизнесті дамытудың
бүгінгі этапы ақпараттар ағысын арттырумен, қазіргі
талапқа сай менеджменті
қалыптастырумен және корпорациялар арасында менеджментті
басқарудың жаңа тетіктерін іздестірумен тығыз
байланысты.
Осыған орай корпорацияларда кадралармен жұмыс
жүргізу және олардың ұйымдастырылу
құрылымын дұрыс қалыптастыру негізгі тиімділіктің
бірі. Оның сапалық сипатына кадрлық менеджмент
жүйесінің маңызды параметрлері байланысты, атап айтқанда
персоналдар қызметі, кадралра құрамы, ынталандыру
жүйесі мен мотивация, кадлар резерві және т.б.
Бизнесті дамытуда менеджменттің
артықшылықтары:
-
барлық бизнес
процестерді жеделдету және оның сыртқы ортамен
жүйелілік интеграциясы; өндірістік процестердің сенімді
әрі үздіксіз қызмет жасауы; басқарушылық
шешімдерді қабылдауда кадрлардың дайындығы; компания ішінде
ақпарат алмасу; кадрлардың корпоративтік мәдениетін арттыру.
Бәсекелістік
экономиканың қарқынды дамуы барысында кадрлар тапшылығы
байқалуда. Өйткені жаңа технологияны меңгеру
арқылы өндірістің дамуына ықпал ететін негізгі фактор.
Персоналдардың кәсібилілігінің жеткіліксіздігі жаңа
технологияның күнделікті дамуымен байланысты болып отыр.
Осы жағдайлар
персоналдарды оқыту мен дамытуда
жаңа талаптар қойып отыр. Ағымдық қызметті
жетілдіруге бағытталған әстүрлі кадрлық
менеджмент персоналдарды корпоративтік оқыту қарқыны
оқыту бизнес талаптарына сай келмейді. Бүгінгі күні жекелеген
салаларда бизнестің даму қарқыны мамандар мен
менеджерлердің кәсіби құзыреттілігінің дамуын
талап етеді.
Басқарудың
инновациялық менеджменті персоналдардың жұмысқа
дайындығын қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс. Әсіресе
жақын уақытта оларды шешудің тиімділігі бизнестің
табыстылығын анықтауға негіз болады. Кадрларды дайындауды кейінге қалдыру
бизнестің нарықтағы позициясын жоғалту мен оның
бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді. Сондықтан
кәсіпорынды модернизациялау мен тиімділігін арттыру үшін мамандар
мен менеджерлердің біліктілігін жылдам әрі
тұрақтылық жүйесі қажет.
Персоналдар
құзыреттілігінің сәйкестігін қамтамасыз етуде
өнеркәсіптік кәсіпорындарда персоналдарды инновациялық
дамытудың корпоративтік жүйесі келесілерден тұрады:
1) қалыптасқан оқытуда
компанияның ағымдық қызметінің тиімділігін
қамтамасыз ету; ағымдық және жаңа міндеттерді
шешу үшін қажет болып табылатын персоналдар
құзыреттілігін бағалауды талдауға
құрылған оқытулар;
2) дамытушылық оқытуда жаңа міндеттерді
табысты шешуде басқарушылық персоналдардың дайындығын
арттыруға бағытталған; жақын болашақтағы
қызметті модельдеу мен алдағы міндеттерді болжауға
мүмкіндік беретін басқарушылық персоналдарды
оқытуға құрылған.
Қалыптасқан оқытуды ұйымдастыру
персоналдардың құзыреттілігін арттыруда объективті қажеттілікті есепке алу
негізінде жүзеге асырылады. Нақты қажеттілікті анықтау
мен кәсібилілікті бағалау үшін оқытуда бизнесті
дамытудың негізгі міндеттерін шешуде арнайы жасалған
құзыреттілік моделі қолданылады. Матрица компания
персоналдарының құзыреттілігінің
құрылымдық жиынтығын көрсетеді.
Матрицаны жасау үшін негізгі
тәсілдер колданылады, яғни шешімдер үшін қажет болып
табылатын жеке сапалылық жетістіктер мен жүйелендірген білім негізінде міндеттерді шешу икемділігі.
Компания менеджмерлері мен мамандарының
құзыреттілік матрицасының құрылымы белгілі
тәсілдер негізінде жасалған, яғни үш деңгейлі
модель қолданылады: құзыреттілік кластері – нақты
құзыреттілік – құзыреттілік индикаторы. Әрбір
кәсіби міндеттерді шешу үшін білімділік, іскерлік және жеке
сапалылықты қамтитын құзыреттіліктің
әртүрлі кластерлері талап етіледі.
Кадрлық потенциал бұл –
еңбек қатынастарының жиынтығы, нысаны мен олардың
пайда болу әдістері, сонымен қатар, еңбек етуге және
үнемі біліктілігін арттырып отыруға, бос орындарға
ұсыныла алатын сапалық параметрлері. Кадрлық әлеует үш негізгі
компонент ретінде қарастырылады: еңбекке қабілетті
адамдардың саның өндріске қажетті жұмыс
уақытының саны, еңбек интенсивтілігінің
қоғамдық қажеттілік деңгейі.
Бәсекелестік экономикада өндіріс
икемді технология негізінде дамып келеді. Қазіргі өндіріс
клиенттердің әртүрлі қажеттілігін
қанағаттандыруда
кәсіпкерлерге үнемі еңбекті ұйымдастыруды
жетілдіру, жұмыстың
әдісі мен қарқынын өзгерту және
жұмысшыларды жаңа мамандыққа дайындауды талап етіп отыр. Еңбек жағдайы
мен жұмыс орындарының жіктемесі
жұмыс бастылықтың икемді нысанын енгізуге икемдейді.
Бұл мобильділігі мен аралас
жұмыс күшінің тез арада меңгеруге икемді болуға мамандықтарды назар аударады.
Атап
өткендей, икемді өндіріс тек
қана өнім көлемінің өзгерісімен сипатталмайды, сонымен қатар
көп номенклатуралығымен де сипатталады. Икемді өндірісті дамыту бейімді жағдайлылық басқарудағы
көші үшін алғы
шарттарды қалыптастырады. Жаңарыс
жағдайында өндірістің икемділігін арттыру мен
персоналдардың жұмысын қамтылуын қамтамасыз ету өзекті
мәселе және осы
аталған факторлар
кәсіпорынның
қаржы-экономикалық
жағдайын анықтауда
маңызды болып табылады. Сол себепті көптеген кәсіпорындар аз сериялы және бірлікті
өндіріске ауысуға мәжбүр болады.
Соңғы жылдары шығындарды
басқару теориясы белсенді түрде дамып келеді.
Шығындарды басқарудың
негізгі құрамдас жүйесі мыналар болып табылады:
басқарудың әдістері мен әдістемесі;
шығындарды жоспарлау мен есепке алу
үрдісі; жоспарлаудың қолданыстағы мөлшерлік базасы, басқару үдерісін
ұйымдастыру; шығынды төмендетудің мотивациялық
жүйесі; басқару үдерісін автоматтандыру деңгейі;
шығындарды басқару сапасын бағалау көрсеткіштерінің жүйесі.
Шығындарды
басқару жүйесінің негізі - бұл мөлшер мен
мөлшерлеу жүйесіне
негізделген мөлшерлік база.
Кәсіпорында мөлшер мен мөлшерлеу жүйесі мыналарды қамтиды: -еңбек
шығынының мөлшері, еңбек заты, еңбек
құралдары және еңбекті
ұйыидастыру; -оптимизациялау
мөлшері; -еңбектің тиімділік мөлшері,
материалдық шығындар мен негізгі өндірістік қорларды пайдалану. Кәсіпорында
қолданылатын прогрессивті
мөлшерлік база жоспарлау
үдерісінің сапасына,
шығынды есепке алу,
шығындарды басқару үдерісінің
ұйымдастырылуына, шығындарды
төмендетуді ынталандыру жүйесіне
әсер етеді және кәсіпорында басқаруды автоматтық
жүйесін ақпараттармен қамтамасыз етеді.
Кәсіпорында мөлшерлеу
базасының маңызды элементі - бұл еңбек
мөлшері. Еңбек мөлшері
келесі негізгі қызметтерді атқарады: -өлшеу
және бөлу (еңбек
шарасы, еңбегіне қарай сый
беру шарасы); -жұмысшылардың еңбегін ұйымдастыру мен жоспарлаудың негізі болып табылады; -кәсіпорын бөлімшелері қызметінің тиімділігін
бағалау үшін
қызмет атқарады; -баға белгілеудің негізі болып табылады; -жаңа техника
мен технологияның тиімділігін бағалау үшін қызмет атқарады.
Осы аталған
шеңберде негізделген ұсыныстарды қалыптастыру үшін,
біріншіден, зерттеу жүргізу, оқытуда, анықталған
мұқтаждықтарды жою және жұмысшылардың
құзыреттілік деңгейін бағалау үшін
қолданылатын әдістерді жіктеу мен таңдау; екіншіден шынайы
құралдарды жасау, оның ішінде құзыреттілікті
дамыту үшін бірінші кезекте алгоритм жасау, ұзақтылық,
құндылық және нәтижелік белгілері бойынша
жіктелген оқытудың
әдістерін таңдау
әдістемесі қарастырылу қажеттеп есептейміз.
Қолданылған
әдебиет
2. Боронова, Г.Х. Психология труда. Конспект лекций. – М.: Эксмо, 2008. – 160 с.
3.Веснин В.P.
Управление персоналом. Теория и практика: – М.: ТК Велби,
Изд-во Проспект, 2011. – 688 с.