ӘОК 004.9

Ақпараттық білім беру ресурстарын құруда объектіге бағытталған технологияның көмегімен есептемені құрудың компоненттері

Толықбаева Ж.

Ақпараттық білім беру ресурстары – ақпараттың кез келген түрі немесе оқу үдерісінде қолдану үшін арнайы жасалған программалық өнімдері.

Оның ішіндегі білім берудің электрондық ресурстарына тоқталып өтейік: оқу материалдары (электрондық оқулықтар, оқу құралдары, рефераттар, дипломдар); оқу-әдістемелік материалдар (электрондық оқу бағдарламалары, әдістемелер); ғылыми-әдістемелік материалдар (диссертациялар); қосымша мәтіндік және суретті материалдар (дәрістер, зертханалық жұмыстар); тестілеу жүйесі (білімді электронды тексеру тестілері); электрондық кітапханалар; білім саласының электрондық мерзімді басылымдары; білім саласының мерзімді басылымдарының электрондық мазмұны мен мақала аңдатпалары; электрондық мұрағаттар шығару.

Жүйенің жұмыс нәтежесін принтерден шығару немесе файл түрінде сақтау қажет . Бұл мақсатта есеп беру формасы құрылады.

Есеп беру формадағы және процедураның есеп беруін ұйымдастыруын құру экрандық формадағы процедураны құрудан өзгеше сондықтан ол туралы материалдарды жеке қарастырамыз.

Экрандағы жуық бейнелеумен есеп беруді құрудың әртүрлі варианттары бар:

- экранда кестені бейнелеу содан кейін есеп беру үшін жазбаны таңдау;

- экранда таңдалған жолмен есеп беруді бейнелеу;

- есеп беруді бейнелеу.

Delphi-де есеп беруді құру үшін QReport компонентінің палитра беттерінде жиырмадан астам компонент орналасады. "Басты" компонент болып есеп берудің тәртібін толығымен анықтайтын TQuickRep, компоненті есептеліненді.

TQRSubDetail - ТБД арасындағы қатынастар арқылы Master-Detail есеп берудегі бағынышты кестелердің ауданын анықтайды; TQRGroup – есеп беруде топтастыруды құру үшін қолданылады.

TQRLabel – есеп беруде статикалық текстң орналастыруға мүмкіндік береді.

TQRDBText – есеп беруде мәліметтер жиыннының алаңын орналастыруға мүмкіндік береді.

TQRExpr - өрнектің мәндер қортындысын шығару үшін қолданылады, берілген компоненттің формалар редакторының көмегімен нәтежелер алгоритмі құрылады.

TQRSysDate – есептегіштің, нөмірлердің, беттердің, даталардың басқа да мәндерін шығару үшін қызмет етеді.

TQRMemo – комментари берілген алаңның есеп беруін шығару.

TQRRichText – форматталған комментарий алаңының есеп беруін шығару.

TQRDBRich Text – мәліметтердің құру алаңы болып табылатын форматталған коментарий берілген алаңның есеп берун шығару.

TQRShape – есеп беруде графикалық фигураларды шығару үшін қызмет етеді, мысалы тіктөртбұрыш.

TQRImage – есеп беруде мәліметтер алаңының жиынын болып табылатын графикалық ақпараттарды шығару үшін қолданылады.

TQRChart – есеп беруде графиктерді құру үшін қолдану.

TQuickRep компоненті. TQuickRep компоненті есеп берудің сипаттамасын толығымен анықтайды. Бұл компонентті формаға орналастырғанда есеп берудің торы пайда болады (1-сурет). Содан кейін бұл торда қосымша бөліктер орналасады, мысалы, TQRBand тобы (2-сурет).

TquickRep компоненттерінің негізгі тәсілдерін және оқиғаларын қарастырайқ.

Қасиеттері:

property Bands: TQuickRepBands;

Көптеген логикалық мәндерден (False/True) тұрады:

HasColumnHeader – есеп беру бағанының тақырыбы;

HasDetail – детальдік ақпарат;

HasPageFooter –беттердің подвалы;

HasPageHeader –беттердің тақырыбы;

HasSummary – есеп берудің подвалы;

HasTille –есеп берудің тақырыбы.

1-сурет. Есепберудің бос торы. Формеға TQuickRep компонентін орналастырғанан кейін құралады

2-сурет. Есепберу компонентін орналастырғанан кейінгі есепберу торы

property DataSet: TDataSet;

- мәліметтер жиынына сілтейді, осының арқасында есеп берулер құрылады. Есеп беруді үлестіру үшін жалғыз НД қолданылады.

Бірнеше БДкестелеріне байланысты ақпараттарды шығару қажет болса, SELECT операторының көмегімен жалғыз НД да біріктіріледі.Бұл жағдайда есеп беру үшін НД орынына TQUERY компонентін қолдануға болады.

Бірнеше байланысқан НД ақпараттарын есеп беруге қосуға болады, егер бұл мәліметтер жиыны Master-Detail қатынасымен байланыста болса . Бұл жағдайда НД орынына Master-набор көрсетңледі, ал Detail-наборына сәйкес келетін сілтеме TQRSubDetail компонентінде жүзеге асады .Егер есеп беруді мәліметтер наборының байланыс баған ақпаратына қосу керек болса , онда компазитті есеп берудң қолданамыз, ол дегеніміз басқа топтардан құралған есеп беру.

property Frame: TQRFrame;

- есеп беру параметрлерінің рамкаларын анықтайды.

Color – рамка сызығының түсі;

DrawBottom – астыңғы сызықты шығару керек пе жоқ па соны анықтайды;

DrawLeft- сол жақтағы сызықты шығару керекпе жоқ па соны анықтайды ;

DrawRight-оң жақтағы сызықты шығару керекпе жоқ па соны анықтайды ;

DrawTop-үстінгі жақтағы сызықты шығару керекпе жоқ па соны анықтайды ;

Style – сызық стилін анықтайды;

Width • пиксельді сызық енін анықтайды.

property Page: TQRPage;

- беттердің параметрлерін анықтайды

property PrinterSettings: TQuickRepPrinterSettings;

- принтер параметрлерін анықтайды

property PrintIfEmpty: Boolean;

- мәліметтер жоқ болса да есеп беруді басу керектігін көрсетеді (True),

Әдістер:

procedure NewPage;

- жаңа бетке көшуді орындайды BeforePrint немесе AfterPrint есеп беруде компоненттерді өңдеуде қолдануға болады, ал OnPrint, OnStartPage және OnEndPage қолдануға болмайды.

procedure Preview;

- есеп беруді терезеге жуықтап шығарады

Есеп беруді өңдеу уақытында жуықтап көру терезесінде баспаға шығрғымыз келсе онда төмендегілер қажет:

- есеп беруді тышқан көмегімен таңдау;

- тышқанның оң шертпесін басу;

- жанама мәзірден Preview элементін таңдау.

Ескеретін жағай осы уақытта кейбір мәліметтер мысалға, мәліметтер алаңының жиынын шығару мәні көрінбейді . Олар тек орындалатын уақытты ғана шығарылады.

procedure Print;

- есеп беруді принтерде шығару;

procedure PrinterSetup;

- принтер параметрлерін орнатуды қамтамасыз етеді .

Оқиғалар:

property AfterPreview : TQRAfterPreviewEvent;

- есеп беруді жуықтап көретін терезе жабылған кезде орнайды.

property AfterPrint: TQRAfterPrintEvent;

- есеп беруді баспадан шығарғаннан кейін кіріседі .

property BeforePrint: TQRBeforePrintEvent;

- есеп берудің генерация моментінде кіріседі , есеп берудің жуықтап көру терезесіне берілмейді және есеп беруді шығармай тұрып.

property OnEndPage : procedure(Sender : TObject);

- есеп берудің соңғы бетін генерация үшін дайындау моментінде кіріседі

property OnStartPage : procedure(Sender : TObject);

есеп берудің бірінші прағын генерацияға дайындау моментінде кріседі.

TQRBand компоненті. TQRBand компоненты есеп берудің негізгі қосымша бөлігі болып табылады және оларға статикалық текстерді және мәліметтерді орналастыру үшін. Есеп беруде компоненттердің орналасуы және тәртіп қасиеттерімен анықталады.

property BandType : TQRBandType;

Төменде осы қасиеттердің жуық мәндері :

rbTitle – есеп берудің тақырып компонентін анықтайды. TQRBand, компонентінде орналасқан ақпарат есеп берудің барлық басқа бөліктерінде орналасады. Бұл TQRBand компонент түрі bi есеп берудің ақпарат тақырыбында қолданылады.

rbPageHeader – беттердің тақырып компонентін анықтайды. Осы қасиет және мәндер Band орналасқан компонентте ақпарат есептеудің әр жаңа парағы шығарылады.

rbDetail – детальді ақпарат компоненті есеп беруіндегі жаңа жазбаға өту үшін әркез шығарылады. Есеп беру барлық жазбалары үшін басылады, DataSet, есеп беру қасиетімен анықталған біріншісінен бастап соңғысына дейін TQuickRep автоматты түрде.

rbGroupHeader – топтың тақырып компоненті. Есеп беруде ақпаратты топтастыру пайдаланылады, әр жаңа топ енгізген кезде шығарылады.

rbSubDetail – бағынышты мәліметтер жиынында детальді ақпарат алу үшін қолданылатын компонент, Master-Detail көмегі арқылы қосымшада есеп беруде екі немесе оданда көп ақпаратты шығару үшін қолданатын компонент. Бұл мән компонентке TQRBand формаға TQRSubDetail компонентін орналастырған кезде автоматты түрде меншіктеледі. BandType қасиетінде бұл мәнді программа орналастырмау керек .

rbColumnHeader – бағанға тақырыпты орналастыру компоненті Есеп берудің беттердің тақырыбынан кейін әрбір бетте орналасады.

rbOverlay – есеп берудің алғашқы версияларын сәйкестіру үшін қолданылады.

Қасиеттері :

property Enabled: Boolean;

- TQRBand компонентінде есеп беруде ақпарат басу керек пе (True)немесе жоқ па (False) көрсетеді .

property ForceNewPage: Boolean;

- TQRBand құрамындағы ақпарат жаңа беттен басылуы керек пе (True) әлде жоқ па (False) екендігін көрсетеді .

Оқиға:

property BeforePrint: TQRBeforePrintEvent;

- TQRBand компонентінің ауданында орналасатын ақпаратты басу алдында туындайды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Маслобоев А., Пестриков В. Delphi на примерах. – С-Пб.:БХВ-Петербург, 2005 г.

2. Бобровский С.И. Delphi 7. Учебный курс. – С-Пб.: Питер, 2004 г.

3. Голованов М., Веселов Е. Создание компонентов в среде Delphi. Руководство разработчика. – С-Пб.: Питер, 2004 г.