ә- ғ Қ Ұ ң қ құққ ә қ ү ң құқғ ң 2

Өceiң үciii e epeeiepi

 

 

Өce (esamenum) ұ ұғaң қac oy aғaaғ ө үi a ғaa apay eec, ұpaep aғa қaaac eye eiii әpce. ұpaep aғaaғa өceiң eң aca өpceiyi әe oc өceңғ aң үi oay epe ei.

Yaғa cәec, өce iiң өiiie coң a қoaa caaa үpe acaғa epiiң eң үpe өpiic ay [1, 34 .]. Ya cөi a a epye oa: өce ұ iiң өiiie coң a үi ap oa caaa caa acaғa iiң epiiiң eң өei e ieyi [1, 33 .]. Өce oa ұpaepiiң aғac oң өeie ei eci үie ө өiie coң a қoaa aaғa. Өce e ip ұғaң өce eyiiң ғaa epi iipei ipaқ eicii eeceei. O e өceiң ғaa epi iipei. ipaқ o eiciap eec. eyi e-ee yaқa ipaқ әpie өce өepye eece үiii oғa құқ. XII ecee aa ұғap ap: Ө өii eie i өiiң ү үie eece oң қoacaғ ұғaape қaa қoaa ice, co ғac oa. eiipe, aңepep ұ cөepe өcei iiң әyeciii aқa. Pi aңep ooң oa, ұ cөep өce eң ie қaaac ei. eip қaipi epeyiep oғapa aaғa o өce epiii opa e aқa. XII ece әyipie ei eci ө өii aғaa e aapғa қac ғaa i ee a. aұқ үi apyaқ үpiy eii peie aaa aaғa epii op. Өce oa ұpaepi XII ece әyipiei ee eiiң қaaқ aғaғң өpiici. Өcee apaғa XII eceiң co өiiiң eep өcec өei oca... cөepie aқaaғ ee eec [1, 21 .].

Eei P әyipie epi aң acoaaқ қ ap: өeiң epi aң. Oc ee aғacpa ee, Қaaқcaa ұpaepi aңaaa өce oa ұpaepiiң acқapyқ әi aa өiei. ұ epe ұpaepeei үi aғp aқay eie pope өcea өpceie ұpaғa epyi epie epiei. Oc pepe ca, aңaa ө eeie aca үi eңee үpaepi үiiң ұpaғa epyiiң aқ epie ca ei aycya aa.

aң aұ oa өcei ұpaғa epyiiң oң өiie coң ee үiiң aңқ aғp aқayғa aғaғa epiiң aңe eiee ca peie aқayғa oa. Өcei ii үee acpy үi eii ұғaң қapaa-қapc epi iipyi aa eieiii aa ee ө. A-iң 58-өiiei epeeepe acқa өceқa A- iң әieep e aaa 4-өiiiң opaap қoaa [2]. ұ әie қaaң үpei ee caқa e.

Қaaқcaa өce өi apқ үee acpa aa қaaқcaқ aңaa A, a, AҚ, P-e қoaa opaқ өcei oaa.

Өce ca ypa a epeeepiң aay, ұpғ Қaaқ CP-iң A-e өce opac үpie epie. Қaaқ CP-iң A-iң 537 aa cәec, өce aaa үpe acay ic, oa өceiң acaғa epi e yaқ өpceiei, өce қapy oғa өi қo қo әe oapaқ oe yәapa.

Eep өce қapy apa, aypy oғaқa eec acқa ceeepe өcee өi қo қo aaca, oң өiii oa oapycң eece acқa қe aaң ө aa (Қaaқ CP-iң A-iң 538-ca) acқa aaa қo қo үi, өce қapyң өcee өi қo қo aaғa ceeepi өpceiei.

A, қaip ҚP-ң A-iң 1050 aa cәec, өceiң ca ypa a epeeep eeci aғaapa peeei.

Өce oң acaғa epi e yaқ өpceie op, aaa ca aca, oapaa yәapyғa ic.

aap:

1)                       oapaa yәapғa өceep;

2)                       oapaa yәapғaapғa eңecipie өceep icie peciee o aa.

Өcee өce қapyң өi қo қo қae.

Eep өce қapy ee eiciepie, ayқacғa eece cayacғa aac өcee өi қo қo aaca, oң өiii oa oғa oapycң eece өcei yәapy acқa aaң қacye өce қapyң өcee өi қo қo үi. ҚP-ң A-iң 1050 aң epeeepie cәec, өce ay, oғa қo қo eece yәapy eie yәap қacyғa ic oғa aғaapa:

1)                       oapyc eece өcei yәapa өe aa;

2)                       aaca өce aғa eece өce қapya ac apқa aa, oң a, oң aaap, aa-aaap, eepeepi e өepeepi, coa-aқ өce қapyң aңұpaepepi;

3)                       oқ әpee қaieiii eeei aaaap;

4)                       cayac әe өcei oқyғa қaieci acқa a aaap;

5)                       aғa aya epei үi coғ ap aaap yә oa aa, coa-aқ өce қapyң opa өcee қo қo aa.

Өce ipaқ әie coқa, ұa өcei ey apca acқa aaң (ұpaepiң) paғ ay aa eiei. Өcei ey epiii әee acқa oaғaap e әpee қaieiii oқ ipii eeei әe ө қapayaғ aapң қaaac eiyie eeei. Өce әie, o iee ee өce қapyғa aac әe өce қapyң ee өi өpcee өcei ғaa yәapy epe. ip өcei ipee aaapң aa acayғa oa. Өcei yәapy apca oapyc өce қapyң ұғac өқұa eiie eece acқa a құa apқ aқa. Өce қapyң a-өi, ei, құaқa cәec ұpc ay ic, ceei o eip cәecie ұpa (a-өi, ei) ayң a-ayғa үii epei. Өce қaaң caaғ әie. O ҚP-ң A-cie cәec aaa үpe құpacpy epe, oa құpacpғa epi e yaқ өpceiyi ic. Coe қaap, өce қapyң ө қoe ay epe әe oapyce yәapy ic. oapyc өce қapyғa өiiң құқғ e iei a үciipyi қae. eip aғaa oapyc өe aaapң қacyc өce қapye өce epiii өie aқ cөecyi үi.ұ aғa өe aң, өei өce eip aaapң үie қғya aac өce қapyң epie c өe aaң aaca eiyi қa.

ө aғaa өce қapy өce қapғa ee, aң eie үpi ceeepe apac o aa. Өce қapyң coңғ epiiң opay, үpi eeңciiiң a ay aқcaa ayo әe eo acaayap apқ өcei құpy ұca.

Өce қapyң өie ecii үie ө қpe i eyi өcei құpye үee aca. Өce қapyң coңғ epie қapғa өceiң caac ғay aқcaa әe өceiң apac oy қayie өce қapyғa ayo eece eo apayғa ө қpe epi iipy қoca құpa peie ұca. O әcipece oқ әpeee қaieiii eeei aaaapғa (ee eiciie, cayacғa aac әe ..) қac. oapyc ө eeie өcei құpy apca қoca peiei apay aap ypa a o yәapy epe. әe өcei құpya aaaғa ұ қoca құpa peiei apay aap, eep aңa өee өeece өcei ө қoe aғa caғa eңecipici. Oc eie Қaaқca Pecyacң Aaaқ oeciiң 1050 aң 5 apaғa oқpy ұca: Өce қapy өcei құpy apca әe oғa қoca peie өcei i eyi ө epi oa ayo eece eo apayғa a қo үi. ұ әie apayap (accea, c әe ..) өcee ipe oapycқa epy epe. oapyc ө eeie ұ ypa өcee ici aa acay қae.

Әpe ҚP-ң A-e әe oapa ypa aңa ұp-coң ayo eece eo apay eiie өce ay әceeci қapacpaғa. ұ өcei apac oy қayiiң a aa әe өce қapyң coңғ epi үee acpya қoca әe peie e aқ apye o aa.

ҚP-ң oғapғ Coң 2009 ғ 29 aycaғ 5 Coapң ұpaepi ypa aңaa қoayң eip әceeepi ypa opai қaycң 19 apaғa cәec, ҚP-ң 1050, 1051, 1052 aapa eiee өcei ay, oғa қo қo әe o yәapy әpii ұy caapa, coa-aқ aaaқ aңaaa әiei apac e ay үi eiee eiep oa (ҚP-ң A-iң 4 өii) өcei apac e ay oc ұғaғa үii caap ypca, oң aa қo oa өce oқ eece iiapa apac o ay үi.

Өce ee, әe-ә caқa e. Өcei ұғaң ee өi acay ic. eeee, ҚP-ң A-ci e ee(epi- aқ) әe oac ypa ҚP-ң oecie cәec, epi-aapң opaқ үi eey, aaay әe oғa i ey құқққ peeyiң epeeiepi ҚP-ң A-e ei ұғaң (epi-aap) өcei құpy үiii қapacpy қaeiii aқaa. Oc aқcaa ҚP-ң A-iң 1046 aң 3 apaғ eeci үpe oқpy ұca: Eep epi-aapң apaca өapa eiceyii oaғa aғaa, opaқ ipece ei o aa үie қac, eep aңa өee өeece, eeyi ipii өce қapa aa

Өce қapy ҚP-ң A-iң 1052 aң 1 apaқaca өee өceepe өcee өi e қo қo yәiң қacye қo қoғa ic.

ҚP-ң A-iң 1052 aң 1 apaқaca eipie aya aaap yәapғa өceiң ip aac oapa ypa aңapғa cәec oapycң caқaya epye iei.

Өceiң oapaa yәapy ypa aaap қocaғaa, ұa өceiң өeepie icie ҚP-ң A-iң 1051 aң epeeepi қoaa.

Өce қoe aғa қaacae, ay aace eece epec oepe aқ әe ұpc ay epe. ұ aғaa өce әii aapy eece aap, өipye o epiei.

Өce iei үpe ei aaa oy ic әe eeyiiң e aңқ үi oy epe. Oң ip aac өce қapyң өie oy ic, a eii aac oapycң caқaya oa (oapaқ eeeei icep apaca). Өcei aқapy iiң aya ұғac aңғa cәec yәapca, oa ip aac co opaң caқaya қaa. Caқayғa aғa өcei әe oң aңғ oapyc ecepyi epe, eep aңғa қapaa-қaқ әpee oғa aғaa, oa o iei үpe өce қapyғa eece aya ұғaғa yәapy apca ee қaeiep ypa aapay ic.

өpceie oa ecepee ei өce қapyң өiii oa өce oac oapycң yәapy әpeeie ice acpy epe. Өcei yәapy қopc oaғ yәapғa aye әe oapycң қo қo e өpiң acye (eeei oapaқ eeeiң өpi) үee acpa. Aaa, өcei yәapy e қaa a pacaye үpiiei, oapyc oapaқ әpeee ice acpy өce қapyғa үciipyi epe, ғ әpi қapa ә-aң қaa үee aca oқ a, үciipyi қae. Oң epiii aқaғaa ei, oғa ұpaepi әpie cәec aaap, oң iiei eңee қaieci, acpayaғ әe әee acқa oaғa ұpaepep құқғ caқay қaeiii ypa үciipy epe.

oapyc өcei yәapy eii co ici eee ei oқayғa құқ. Eep e aaa өcei құpyғa өii ei ece, әe oң әpee қaieiii ap oca, ipaқ oc ee a-үi aapay oca eece өie acқ ee aaca (ca, ac үie oca), oapyc өcei yәapya ac apyғa құқ. oapyc aaaқa cayғ, өiie қaa eye құқғ ap eeii үciipyi ic.

Aaa өce oa ұpa aғaғa ei өie ecii ұpaepepie үiepi әe үii құққ қapa. Coқa, өcei yәapy apca өce eie үie құқғ ypa әe aa eiei, өei өce қapyң ұpa accac o өe ee aca aқaa әe ұpa aғaa ei өce қapyң өcei aң aaa cәec қapy ei eiei, ғ өceiң aңғa cәec apaғ ei aқaa.

Өcee өpceiee үi өii aң oa aң ұpaepepe ayca.

Coe, өce қapy өce құpy apca eecei ipee әpiepi қapacpaқ, oap:

1) өce қapy өcei құpyғa e oaca өcei үe aayғa құқ;

2) өce қapy өie ecii e ee ұғaң aaca eye құқ;

3) өce қapy ұpaaғ ұpaepepiң үeci өpceye құқ;

4) өce қapy aң ұpaepepiң ipeyi, ipeeyi eece apғ ұpaa apyғa құқ;

5) өce қapy өcei ҚP-ң A-cie қapacpғa өcei өe e i eyi қapacpyғa құқ, coe қaap өce қapy acaғa өcei өepye eece oғa құқ.

Өce ca әpie ee aap, aң ғapyapң ҚP-ң A-cie өce ca өcei құpya қaa a ip әceeepiң yaay o қapacpғa aқaa.

Өce caң өe e aaaқ-құқққ әiee қapaғaa қaaң әpii aa eeii aқa, ceei өcei ap eee өce құpacpғa ұғaң ipi eec eei ece caқay epe. Coқaa acaғa өce, oң aұ өce қapyң coңғ epi eei ұay қae.

ҚP-ң A-iң ұpaepi өiiei aapғa cәec, әpip aaa өce oa өiiң apқ үi eece apc ip eece ipee aaғa, o aң oa ұpaep o aa eece aң oa ұpaep eec, coa-aқ eeee әe aң ұғaapң ipie қapa aa. Өce қapyң e ee yaқa өcei өepye әe ұyғa құқғ ap, coe қaap aңaa өce құpyғa құқғ ap.

ҚP-ң Aaaқ aңapaғ ұpaepi құққң aң - өcei ay epiii. Қaipi қoғaaғ ұpaқ ey aaaң ee eiie ғ aac.

Әpip aaaқa ө үi oқ ey құқғ epie әe өce қapy aң ұpaepi құқққa iee aac eec. Өce қapy өce қapy apca aң ұpaepepi өiiң ұpaepepi қaapa a aca, ұpaep e aayғa құқ. ұ ypa әceeep aңa oқ қaғa.

ҚP-ң A-iң 1054 aa cәec, oapycң, өcei yәapa acқa aaң, yәapң, coa-aқ өce қapyң opa өcee қo қo aaaң ұpa aғaғa ei өceiң aұa, oң acaya eece өepiyie қac әieepi ap eye құқғ oқ.

oapyc, өcei opay eece co өcee үcii epee oaғ cөep e ipecepiң әe-ә әi aapғa ay қae. Өceiң қaa a oc epeeciiң әe-ә aғac үciici oғa ee, ұ oc epeei acқa epeeepe әe өceiң ұac aғace cacpy apқ aқaa.

Өcei aaaқ әpee қaieiie e ұғa aca. Өce oa ұpaepie қac epeeepe ұ ypa aқ өpceieeie, ic үie өce ipaқ әie o aaқa, өcei әpee қaieiie e ұғa құpa. Eep Pece eeeie cacpa үpe қapacpa ocaқ, ұ a P-ң A-iң 1118 aң 2 apaқaca aқ өpceie. a epee oa oқ әpee қaieii 18 aca acaa.

ҚP-ң A-iң 22 aң 2 apaқaca cәec, 14-18 acқa eii әeee oaғaap өepiiң aca, ceca, өe ipicepie әe өepi acaғa eeya ei құқғ oeiepie ө eie i eye, coa-aқ ұpcқ ұcaқ әieep acayғa құқ. ғ, 14 e 18 ac apaғaғ әee acқa oaғaapң eiie үiep ap oca, oapң өce құpyғa құқ oғa a? ұ өie .. aoa 14 e 18 ac apaғaғ әee acқa oaғaap өepi aқa: aғ, cec, oopap өce eyepie oa ei. Aaa, acқa oape e oғa үiepe (cғa epy, ұpa қapy) o epiei e өpceei

Өcei o өceiң өi cқ ipaқ әie o aa. Өcei o apca oapyc ө eeie өce қapyң әpee қaieiii ecepyi epe.

eiie өce қapy өi acaғa өceiң үi e ee yaқa oғa eece өepye құқ.

ұ ei әcie үee acy үi:

1) aңa өcei құpy oe;

2) өcei өepy ypa ap epy oe.

Coңғ құpғa өce aa құpғa өcei үie o eece oң coңғ құpғa өcee қapaa-қaқ yғa өiepi өepiei. Eep eie құpғa өce aa құpғa өcei e oқpa oca (ca, ipiicie өce eie үe ұpғ ү oca, a eiici oa әep oca), oa aa құpғa өce o eece өepii e caaa.

iei үec өiei opa ұpaepyi ұpaepe үec қapaca eece өce oa oң aң үecie a қapғa aғaa қoaa. O epai caқa e, ғ қoayғa iei әe aңa acқa өepiyi үi eec.

iei үec өei өcee ac apy әe өcei үeyi opayғa apaғa үi өii қoca aғaaғ ұpaepi accaң apғa ici aқaa. aңғa cәec өceiң oқғ aғaa ұpaep oy ic apқ ұpaepep aapғa a, өce oa ұpaepep eceeei. iei үece ұa үece құқғ ap ұpaep eii-ip eie aaң apғ, coң iie ұa ұpaep aaca eiie өcei ac apy құ eceeei (A 1069 . 2 .).

a қaғa oa ei eece ipee ұpaepe oң үeci өpceiee әe ұpa құpaa ipei aap ұpaepepiң қacca epieii өpceiee oa ұpaғa қapғa үi ұpaepepe ipe үece ұpaғa қapғa e eceeei. Өcee ұpaepepiң әp қacca apaғa өiei aң өpceiyi өceiң apacғa a eei. ұa a өeepiң құa cәec өiepe ұpaғa қapғa e eceeei. ұpaepepiң ұ өiei a aaay әpii өcee өpceie oapғa apaғa aң өiepie ca үee aca. өiei aқa қac ұpaepie құққ ypa yәie ұpaepep eiciie ұpaepep үeci әe ұa a aaay әpii oc aқa cәec opaa. Қacyap apacaғ ay aғaa oapң үeci e aaay әpii co apқ aқaa.

ұpaa iei үece e ұpaepepe aқc ұpaepep ypa қaғaap (A 1045 .) apaa, ғ oap ұpaepi құқғa apy eece ұpaepie aaқay үi, өei iei үece ұpaepi aң oa ұpaepi o aa. acқa ұpaepep ceii iei үece құқғ ap ұpaepep ac apy құқғa e. Aaa oca үeci eiy apa aқca ecepe op, iei үece acқa ұғaap aaca ac apy үi eec. acқa aғaa iei үece A ұpaepi құққ 6 өiiiң apқ қaғaap apaa [3, 13 .].

Қaaқcaқ aңaa өcei ac apy ea (A 1057 .) e өcei үeyi (A 1058 .) caқa қa. Өcei ac apy үii caaғ ieepi o aa, ҚP A 1057 aa ca o ip eece ipee ұғa aaca opayғa өce aң eece өce oa ip eece ipee ұpaepepe үeyi үi. Oң әi өceң өce oa ip eece ipee ұpaepe ұpaepi eceie ip eece ipee ұғa ac apy қaayap aaca үii caaғ ieepii үeye үiii o aa. Coңғc oc ieepii aa eye құққ aa (өceқ ac apy). aңaaa өcei ac apyң өcee acқa eiy opaca o epiei: e өceң epi қaay өcei ac apyң eii o aa. Coe қaap ҚP A 1057 aa ca өce aұ өcei ac apy apқ aaay үi.

 

ғ ә:

1.      eo A.. Oep cop aceceoo paa. - opoe: aeco opoecoo yepcea, 1979. - 97 .

2.      ao C.., Өcepo . Қaaқ әe-ғұp aңapa apaң әcepi epey. - Aa: ei apғ, 1997. - 128 .

3.      aoa .. paooe peypoae aceoa Pecye aaca: cc. ... a. p. ay: 12.00.03. - Aa: acoo paa aY, 2003. - 181 .