ANALIZA POLITYKI UE NA RZECZ ROZWOJU SEKTORA MSP
W PERSPEKTYWIE FINANSOWEJ 2014-2020

ANALYSIS OF EU POLICY SUPPORTING THE DEVELOPMENT OF SME SECTOR IN FINANCIAL PERSPECTIVE 2014-2020

Katarzyna Brożek

 

STRESZCZENIE: Małe i średnie przedsiębiorstwa są jednym z wiodących sektorów europejskich gospodarek. Zainteresowanie tą materią zarówno na tle naukowym jak i również praktycznym toczy się już nieprzerwalnie od wielu lat. Dyskusja ogniskuje m.in. wokół takich problemów jak polityka UE wobec sektora MSP. W związku z tym prezentowany artykuł miał na celu przeprowadzenie teoretycznej analizy dotyczącej polityki UE na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw w obecnym okresie programowania.

Słowa kluczowe: polityka UE, sektor MSP, perspektywa finansowa 2014-2020

 

SUMMARY: Small and medium enterprises form one of the leading sectors of European economies. This matter has gained interest of both scientific and practical nature for many years. The discussion focuses on such problems as the policy of EU towards SME sector. Thus the article aimed at theoretical analysis concerning the policy of EU towards SME in the current programming period.

Key words: EU policy, financial perspective 2014-2020, SME sector

 

WPROWADZENIE

Polska ma stosunkowo niewielkie doświadczenie w kontaktach z wewnętrznym rynkiem Unii Europejskiej. Członkowstwo Polski posiada krótką historię, gdyż rozpoczęła się ona 1 maja 2004 roku. Niemniej jednak znacznie dłuższą tradycję posiada współpraca Polski z unijnym rynkiem, gdyż ta trwa nieprzerywalnie od lat 80. XX wieku. Za jej początek uznaje się rok 1988 w którym nastąpiło nawiązanie stosunków dyplomatycznych Polski z Europejską Wspólnotą Gospodarczą. Niezaprzeczalnie ewolucja unijnej polityki wobec sektora MSP przeszła bardzo długą drogę. Niemniej jednak ze względu na obszerność wspomnianej materii w prezentowanym artykule postanowiono ograniczyć się tylko i wyłącznie do analizy polityki UE na rzecz sektora MSP
w aktualnym okresie programowania. W pracy zastosowano metodę analizy treści literatury przedmiotu.

 

POLITYKA UE WOBEC SEKTORA MSP W LATACH 2014-2020

W obecnym okresie programowania Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjęły nowy Program wspierający sektor MSP o nazwie COSME. Jest on pewnego rodzaju kontynuacją wcześniej funkcjonującego Programu ramowego na rzecz Konkurencji i Innowacji (CIP),
a dokładniej jednego z trzech szczegółowych jego programów, mianowicie Programu na rzecz Przedsiębiorczości oraz Innowacji (EIP)[1]. Aktualny Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw skierowany jest przede wszystkim do przedsiębiorców, którzy zdecydują się na skorzystanie z łatwiejszego dostępu do finansowania własnego przedsiębiorstwa, ponadto również do osób, które borykają się z  problemami wynikającymi z samego założenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, skierowany jest także do władz państw Wspólnoty, które uzyskają korzystniejsze wsparcie dla działań zmierzających do opracowania oraz realizacji efektywnych reform polityki. Beneficjentami tego programu do końca 2020 roku będą: przyszli i obecni przedsiębiorcy (głównie z sektora MSP) oraz administracja publiczna[2].

Program COSME posiada dwa szczegółowe cele[3]:

a)      wzmocnienie konkurencyjności oraz trwałości przedsiębiorstw UE (głównie MSP);

b)      rozpowszechnianie kultury przedsiębiorczości, pomoc w tworzeniu miejsc pracy oraz wzroście MSP.

W ramach opisywanego programu realizowane są cztery kierunki działań[4]:

a)      poprawienie dostępu sektora MSP do finansowania, poprzez instrumenty finansowe takie jak: Instrument Gwarancji Kredytowych; Instrument Kapitałowy dla Wzrostu;

b)      ułatwienie dostępu do rynków, dzięki usługom Enterprise Europe Network, które m.in. obejmują:

-             usługi informacyjne dotyczące unijnego prawa oraz udziału w programach UE;

-             pomoc w pozyskaniu partnerów zagranicznych, na terytorium Unii Europejskiej oraz poza Wspólnotą;

-             doradztwo nt. możliwości finansowania;

-             wsparcie transferu innowacji oraz technologii;

-             gwarancja komunikacji pomiędzy podmiotami gospodarczymi a KE w sprawie warunków prowadzenia działalności na terytorium UE;

c)      poprawienie warunków powstawania przedsiębiorstw oraz ich rozwoju, poprzez:

-             zredukowanie obciążeń administracyjnych oraz prawnych;

-             promowanie lub rozpowszechnienie dobrych praktyk we wspieraniu przedsiębiorczości na szczeblu lokalnym, regionalnym bądź krajowym;

-             analizowanie efektywności narzędzi wspierania przedsiębiorczości w poszczególnych państwach Unii Europejskiej;

-             wspieranie poszczególnych sektorów, ze specjalnym uwzględnieniem turystyki;

d)      propagowanie przedsiębiorczości oraz kultury przedsiębiorczości, dzięki:

-             edukacji nt. przedsiębiorczości – (COSME będzie wspierać wymianę informacji o najlepszych praktykach w edukacji dotyczącej przedsiębiorczości);

-             poprawie warunków prowadzenia działalności gospodarczej, dla umożliwienia wzrostu oraz rozwoju przedsiębiorstw;

-             szczególnym narzędziom dla wybranych grup społecznych (ludzie młodzi, kobiety bądź starsi przedsiębiorcy).

Horyzont 2020 to program ramowy w zakresie badań naukowych oraz innowacji przyjęty (w 2013 roku) przez Parlament Europejski i Radę UE na lata 2014-2020[5]. Jest to największy w historii Wspólnoty Europejskiej program na rzecz badań oraz innowacji. Siedmioletni budżet tego programu łącznie stanowi 80 mld euro. Program jest powołany, aby realizować strategię wzrostu Europa 2020, która ma na celu zwiększenie konkurencyjności Europy na tle całego świata. Można dodać, iż program dotyczy stworzenia spójnego systemu finansowania innowacji: od koncepcji naukowej, poprzez etap badań, aż po wdrożenie nowych rozwiązań, produktów czy technologii[6].

Horyzont 2020 składa się z trzech filarów, a te określają następujące tematy szczegółowe:

a)      doskonała baza naukowa: Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC); przyszłe
i powstające technologie (FET); działania Marii Skłodowskiej-Curie (MSCA); europejska infrastruktura badawcza, w tym e-infrastruktury;

b)      wiodąca pozycja w przemyśle: wiodąca pozycja w zakresie technologii prorozwojowych i przemysłowych; dostęp do finansowania ryzyka; innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach;

c)         wyzwania społeczne: ochrona zdrowia oraz zmiany demograficzne; rolnictwo, zasoby wodne i biogospodarka; bezpieczna, czysta oraz wydajna energia; transport; klimat, środowisko oraz zasoby naturalne; rozwój społeczny; wolność oraz bezpieczeństwo.

W ramach opisywanego programu przewidziano następujące działania dla małych i średnich przedsiębiorstw:

a)                 Instrument dla MSP realizowany przez pojedyncze MSP lub ich konsorcjum na rzecz wdrożenia innowacyjnych rozwiązań; jest on skierowany do małych i średnich przedsiębiorstw, które charakteryzują się wysokim potencjałem wzrostu, ponadto dysponują innowacyjną technologią, produktem bądź usługą i planują wdrożyć je na arenę rynkową. Oferowane wsparcie finansowe ma umożliwić produktywną komercjalizację zaproponowanego rozwiązania na rynku europejskim, poprzez weryfikację komercyjną oraz technologiczną - faza I, doprowadzenie technologii do momentu, kiedy będzie gotowa do wdrożenia - faza II oraz opiekę ze strony ekspertów - faza III.

b)                 Działania Marii Skłodowskiej-Curie – są to projekty badawczo-szkoleniowe oraz innowacyjno-szkoleniowe; Granty badawczo-szkoleniowe, które ułatwiają przedsiębiorstwom rozwój innowacyjnych pomysłów, nawiązanie oraz pogłębienie współpracy z instytucjami badawczymi i organizacjami wywodzącymi się z sektora pozaakademickiego.

c)                  Eurostars-2 jest programem Inicjatywy EUREKA oraz Unii Europejskiej wspierania projektów realizowanych przez MSP prowadzące badania. Nowością w tym programie jest plan wdrożenia rezultatów projektu w okresie do 2 lat od jego zakończenia. Program ten jest realizowany w oparciu o sieć Narodowych Biur EUREKI, przedstawicieli państw członkowskich
w Grupie Wysokiego Szczebla EUREKI oraz Sekretariat EUREKI.

d)                 Fast Track to Innovation (FTI) - to projekty innowacyjne realizowane przez konsorcja projektowe, których celem jest komercjalizacja rozwiązania. Jest to akcja pilotażowa zaplanowana na lata 2015 r. i 2016 r. Budżet inicjatywy na poszczególne lata wynosi po 100 mln euro. FTI dedykowany jest innowacjom, które posiadają wysoki potencjał do wdrożenia na rynku oraz mają szansę na sukces. Planowana przeciętna wielkość grantu w ramach FTI to 3 mln euro, przy wsparciu Komisji Europejskiej na poziomie 1-2 mln euro.

e)                 Projekty badawcze i innowacyjne realizowane w konsorcjach naukowo-przemysłowych we wszystkich trzech filarach tematycznych[7]; Projekty badawcze dofinansowywane są w 100%, a ich celem jest ustanowienie nowej wiedzy bądź zbadanie wykonalności nowej technologii, produktów, procesów lub usług. Projekty innowacyjne finansowane są w 70% (lub w 100% dla podmiotów o charakterze niezarobkowym). Natomiast ich zadaniem jest przygotowanie technologii do wdrożenia. Działania mogą obejmować przygotowanie prototypów, testowanie, demonstrację, projekty pilotażowe, etc.

f)                   Instrumenty wspierające dla MŚP; Horyzont 2020 to nie tylko działania realizowane bezpośrednio przez małe i średnie przedsiębiorstwa, ale również rząd akcji podejmowanych przez inne podmioty na rzecz MŚP – jak np.: IPR Helpdesk, INNO-SUPs, działania sieci Enterprise Europe Network czy IPorta2.

g)                 InnovFin – są to preferencyjne instrumenty finansowe dłużne oraz kapitałowe dla małych i średnich podmiotów gospodarczych na rzecz realizacji projektów B+R+I. Komisja Europejska i Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) uruchomiły nowatorskie instrumenty finansowe oraz usługi doradcze UE. Ich zadaniem jest ułatwienie innowacyjnym przedsiębiorstwom dostęp do finansowania. Przewiduje się, że w ciągu najbliższych siedmiu lat produkty „InnovFin – Fundusze unijne dla innowatorów” udostępnią małym, średnim i dużym przedsiębiorstwom oraz promotorom infrastruktur badawczych ponad 24 mld euro.

h)                 Przedkomercyjne zamówienia publiczne na B+R oraz zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania – są to działania podejmowane z inicjatywy sektora publicznego na rzecz rozwiązań B+R+I i ich wdrożeń.

i)                   Bezpłatny dostęp do infrastruktur badawczych w celu realizacji projektów B+R+I. Funkcjonują specjalne projekty zapewniające możliwość bezpłatnego dostępu do infrastruktur: przeprowadzenia badań w najlepszych europejskich laboratoriach. Fundusze projektów pozwalają na pokrycie kosztów nie tylko samych badań, ale także podróży oraz pobytu w zagranicznym ośrodku (do 3 miesięcy). Inne projekty umożliwiają bezpłatny dostęp do infrastruktury informatycznej: superkomputerów, specjalistycznych oraz globalnych sieci, wielkich baz danych.

Trzecim torem wspierania jest Program na rzecz Zatrudnienia i Innowacji Społecznych - EaSI[8]. Jest to ogólnoeuropejski program zarządzany bezpośrednio przez Komisję Europejską. Swym działaniem obejmuje pięć fundamentalnych celów[9]:

a)      wzmocnienie poczucia odpowiedzialności za cele UE oraz koordynacja działań
w dziedzinie zatrudnienia, spraw społecznych i włączenia na poziomie unijnym lub krajowym;

b)      pomoc w rozwoju właściwych systemów zabezpieczenia społecznego oraz polityki rynku pracy poprzez działanie na rzecz dobrych rządów, wzajemnego uczenia się oraz innowacji społecznych;

c)      modernizacja ustawodawstwa Unii Europejskiej oraz zapewnienie jego właściwego stosowania;

d)      wzmocnienie mobilności geograficznej oraz polepszenie możliwości zatrudnienia poprzez budowę otwartego rynku pracy;

e)      ułatwienie dostępności mikrokredytów dla słabszych grup społecznych bądź mikroprzedsiębiorstw, ponadto umożliwienie dostępu do finansowania dla przedsiębiorstw społecznych.

PODSUMOWANIE

Program COSME pomaga zlikwidować niedoskonałości rynku mające wpływ na konkurencyjność gospodarki Unii w skali globalnej, jednakże rezultaty tegoż Programu będzie można zweryfikować dopiero po zakończeniu obecnego okresu programowania.

Komisja Europejska zakłada, iż rocznie program ten wesprze 39 tys. przedsiębiorstw w stworzeniu bądź utrzymaniu 29,5 tys. etatów, a ponadto pomoże we wprowadzeniu na rynek 900 nowych produktów, usług lub procesów.

Podsumowując przeprowadzoną analizę do przykładowych zagadnień przekrojowych H2020 m.in. można zaliczyć: umożliwienie pokonania drogi „od pomysłu do przemysłu”; współprace z krajami trzecimi; wspieranie realizacji Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz Unii Innowacji; zaangażowanie sektora MSP w badania naukowe  i innowacje oraz szersze uczestnictwo sektora prywatnego.

BIBLIOGRAFIA

[1] European Commission, http://ec.europa.eu/enterprise/initiatives/cosme/index_en.htm [dostęp 12.03.15].

[2] Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej, http://instrumentyfinansoweue.gov.pl/cosme.php [dostęp 14.03.15].

[3] Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, http://www.nauka.gov.pl/horyzont-2020 [dostęp 15.03.15].

[4] Programy Ramowe Unii Europejskiej w perspektywie finansowej 2014-2020. Broszura informacyjna dla polskich przedsiębiorstw z sektora MSP, PARP, Warszawa 2014

[5] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1287/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program COSME.

[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1291/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program Horyzont 2020.

[7] Stowarzyszenie Pomorskie w Unii Europejskiej, http://www.pomorskie-eu.pl/pl/program-cosme-2014-2020,ps,103.html [dostęp 12.03.15].

Katarzyna Brożek, doktorantka Wydziału Ekonomicznego

Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. K. Pułaskiego w Radomiu

adres: Polska, Radom, ul. Chrobrego 42/10

tel. kom.: 504 174 290

e-mail: kania6669@wp.pl

 


[1] European Commission, http://ec.europa.eu/enterprise/initiatives/cosme/index_en.htm [dostęp 12.03.15].

[2] Stowarzyszenie Pomorskie w Unii Europejskiej, http://www.pomorskie-eu.pl/pl/program-cosme-2014-2020,ps,103.html [dostęp 12.03.15].

[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1287/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program COSME.

[4] Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej,

http://instrumentyfinansoweue.gov.pl/cosme.php [dostęp 14.03.15].

[5] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1291/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program Horyzont 2020.

[6] Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, http://www.nauka.gov.pl/horyzont-2020 [dostęp 15.03.15].

[7] Sektor MSP może uczestniczyć w projektach współpracy realizowanych w ramach trzech filarów Horyzontu 2020 – Doskonała baza naukowa, Wiodąca pozycja w przemyśle oraz Wyzwania społeczne.

[8] (z j.ang. Employment and Social Innovation). EaSI łączy trzy programy (które w okresie programowania 2007-2013 były zarządzanie oddzielnie), mianowicie: Progress (Program na rzecz Zatrudnienia i Solidarności Społecznej), EURES (Europejskie Służby Zatrudnienia), Instrument Mikrofinansowy Progress.

[9] Programy Ramowe Unii Europejskiej w perspektywie finansowej 2014-2020. Broszura informacyjna dla polskich przedsiębiorstw z sektora MSP, PARP, Warszawa 2014, s. 25.