Б.К.Утеджанова, Ә.П.Мустафаев

Нархоз университеті, Өрлеу БАҰО АҚ Алматы қаласы

Математика пәні мұғалімінің біліктілігін қалыптастырудағы алғышарттар

Жоғары оқу орындарының жаратылыстану және ауыл шаруашылығы-техникалық бағыттағы мамандықтарында жоғары математика курсының кешен айнымалы функциялар теориясы, оның ішінде операциялық есептеулер бөлімінің оқытылатыны белгілі.

Операциялық есептеулер дифференциалдық және интегралдық есептерде кең көлемде қолданылады. Ал дифференциалдық және интегралдық теңдеулердің физика мен техника, табиғаттағы көптеген құбылыстардың математикалық моделі екендігі, математикаға кішкене болсын қызығушылық танытқан оқырманға таныс деп есептейміз.

Орта мектеп табалдырығында оқушылардың математикалық сауаттылығын арттырудыңи негізгі мақсаты олардың болашақтағы таңдаған кәсіби бағыттарына математика элементтерін қолдана білу мен зерттеу объектілерінің математикалық моделін құра білуінде, ой еңбегімен айналысуға дағдыландырып, есте сақтау қабілетін дамытуда.

Бұл бастамада математика пәні мұғалімдерінің біліктілігі мен іскерлік дағдыларының, педагогикалық, кәсіби шеберліктерінің әсері өте зор, яғни математикалық әрбір тақырыптың маңызын, қажеттілігін түсініп, түсіндірумен қатар оқушы білімнің нақты, тиянақты болуын қадағалап отырған абзал. Мысалы:

Орта мектеп бағдарламасының бір ғана «Рационал бөлшектерді жай бөлшектерге жіктеу» тақырыбының жоғары математика элементтерін оқып үйренуде де шешуші рөл атқаратындығын көрсету, яғни орта мектеп бағдарламасының әрбір тақырыбын жалаң емес, өткен тақырыппен байланыстыра, сабақтастыра, ал болашақтағы қажеттілігін ескере отырып, оқытып-үйретудің маңыздылығын математика пәні мұғалімдеріне ескерте кету. Мысалы, орта мектеп бағдарламасында мына түрдегі тапсырмалар жиі кездесетіні белгілі:

1. Есептеңіз:

+ + + +

2.Өрнекті ықшамдаңыз:

+ + +

3. Теңдеуді шешіңіз:

+ + … +

4. а) f(x)= функциясының алғашқы образын табыңыз.

б) интегралын есептеңіз.

1-ші тапсырмаларды оқушылар көпшілік жағдайларда тікелей ортақ бөлімге келтіріп, есептеулер арқылы шешетін болса, «Рационал бөлшекті жай бөлшектерге жіктеу» тақырыбын оқып үйренгеннен кейін, яғни

= - , - т.с.с. нәтижесінде

+ + + - = екендігін түсінеді.

Ал енді осы кішкене тақырыпты кешен айнымалы функциялар теориясындағы қолданысына назар аударайық .Бұл оқушы үшін осы тұрпаттағы теңдеулерді тез шешу, рационал функциялардың интегралдарын тез есептеуге мүмкіндік беріп, математикаға қызығушылығын арттырады.

1) C: + =

интегралын есепте

C

2) F(p)= функциясының оригиналын табыңыз.

3) Коши есебін шешіңіз:

+x=f(t)

x(0)= , егер f(t) =µ(t) - 2 µ(t-1) + µ(t-2) болса, бастапқы шартты ескере отырып, Лаплас түрлендіруін қолдансақ, теңдеу: +1)X(p) = түріне келеді. Бұдан X(p) = - , ал = , яғни бұл жерде де рационал бөлшекті жай бөлшекке жіктеу ережесіне сүйендік. Демек, математикалық 4 амалды қолдана білуден бастап, әрбір тақырыптың маңыздылығын, қажеттілігін ескеріп, оның мән-мағынасына терең назар аудара отырып, және өткен тақырыптармен байланыстыра, жиі-жиі қайталап, әрбір есеп шығарғанда қолданып отырса, ол оқушы санасында жақсы сақталған болар еді, және олар жоғары оқу орындарында оқу барысында септігі тиері сөзсіз.

Сондықтан әрбір оқу деңгейіне сай мектеп мұғалімдері бағдарламаны толық меңгертіп отырса келешекте жоғары оқу орындарында оның әсерінің пайдасы көп болары міндетті.

Әдебиет:

1.Груденев Я.И. Совершенствование методики работы учителя математики: Кн. Для учителя.- М.: Просвещение, 2000.-224с.

2.Углубленное изучение алгебры и анализа. Пособие для учителей. Сост.: С.И. Шварцбурд, О.а. Боковнев. М., «Просвещение», 1997.