Экономические науки /9.Экономика педприятия

К.э.н. Елпанова М.А.

Магистрант Әлиуллақызы Б.

Магистрант Бақытберген М.Қ.

Кызылординский государственный университет имени Коркыт Ата, Казахстан

Кәсіпкерліктегі бизнес-үдерістердің реинжинирингі

Кәсіпкерлік экономикалық әрекеттердің барлық саласын қамтитын көп өлшемді әлеуметтік-экономикалық құбылыс болып табылады және ол тұлғалардың экономикалық тәуелсіздігіне негізделеді. Кәсіпкерліктің ерекшеліктері: дербестік және тәуелсіздік; экономикалық ынталылық; шаруашылық тәуекел және жеке жауапкершілік; жаңашылдық. Экономиканың негізін екі фундаменталды ақиқат құрайды және олар шын мәнінде экономиканың барлық мәселелерді қамтиды. Осы мәселердің бірі болып кәсіпкерлікті дамыту мақсатында реинжиниринг саналады.

Өткен ғасырдың 90-шы жылдардың біріші жартысында идеология болып бизнес-үдерістердің реинжинирингі болып табылған. Бұл бизнес-үдерістердің радикалды өзгеруіне, жаңа бизнес-үдерістің пайда болуына ықпал етті. Реинжиниринг жаңа ақпараттық жүйелердің ұсыну арқылы және соның негізінде жаңа бизнес-үдерістерді құрғызуға мүмкіндік берді.

Реинжиниринг тәсілдерінің бірнеше типтерін қамтиды:

- бизнес-үдерістің нәтижесін алуға жауапкершілікті нақты анықтау;

- жұмыс тапсырмалары мен жұмыскерлердің жауапкершілік сферасын кеңейту;

- мәліметтер базасын кең түрде пайдалану;

- бизнес ережелерін тексеру үшін ақпараттық жүйелерді пайдалану;

- бизнес-үдерістердің нұсқаларын анықтау және оларды нақты бөлек іске асыру және т.б.

Нәтижесінде кәсіпкерліктегі бизнес-үдерістердің реинжинирингі орнын тауып табыстарға жеткізді, көптеген компаниялар қызметінде осы тәжірибені кең түрде пайдадалануда [1].

Бизнес-үдерістердің негізгі мақсаты болып тұтынушылардың өзгеріп тұратын күтілген сұраныстарына: тиімді компьютеризациялау негізінде стратегияның, технологияның, өндірісті ұйымдастыруы мен басқаруы тиісті өзгеруіне икемді және оперативті бейімделу болып табылады (сур.1).

Сурет 1. Ренжиниринг қызметіндегі жобаланған және дамыған типтік бизнес-үдерістер

Реинжиниринг нәтижесі сандық өлшенетін маңызды көрсеткіштерді жақсарту болып табылады. Реинжиниринг табысты болады, егер ол кәсіпорынның ұйымдастырушылық дамуымен тығыз байланысты. Реинжинирингте қайта бизнес-үдерістерді жобалау болмаса жетілдіру болып табылады (сур.2).

Сурет 2. Реинжинирингті жүргізу үдерісі

Реинжиниринг жалпы түрде келесі міндеттерді шешіді:

- шұғыл жағдайларға байланыс желісін жасауға ықпал етеді (себебі көлденең басқарушылық байланыстарды дамытады);

- ақпараттық ағындарды орталандырылуға ұйымдастырушылық алғы шарттар жасайды (себебі нақты үдерістерге жүйеленген ақпараттарды алуға ықпал етеді);

- жоғары басшылардың функцияларын бөлуге және оперативтік топтар желісін құруға ықпал етеді (себебі осы мақсаттарға үдерістік командалар жұмысының технологиясын қолдануға ықпал етеді);

- шығармашылық тәсілді мотивациялайды, жағдайлар мен ұжымдық жұмысты талдайды (себебі осы қағидалар негізінде жұмыс сипаты мен реинжинирингтегі жұмыскерлер ролі өзгереді);

- орталықтан стратегия мен орталықтанбаған шешімдерді орындауды ойдағыдай үйлестіруді шешеді (себебі аралас үдерістер мен матрицалық құрылымды басқаруға сүйенеді);

- кәсіпорынды қайта құрылымдауға ұйымдастырушылық жағдайларды жасайды (себебі басқарудың құрылымындағы өзгертулерді үдерістік командалар қызметімен байланыстырады).

Кесте 1 реинжинирингтің базалық категориялары [2] көрсетілген.

Кесте 1 - Реинжинирингтің базалық категориялары

Базалық категориялар	Категория мағынасы
Іскерлік процедурасы	Белгілі уақыт аралығында болатын және танымалы нәтижелері бар жағдайлар шынжырының функциясы, міндеті
Бизнес-үдеріс	Соңғы мақсаты өнім немесе оның түрлерін шығару болатын бір-бірімен байланысқан функционалдық іс-әрекеттердің ішкі көлденең иерархиясы
Бизнес-жүйе	Соңғы мақсаты өнімді тауарлар, қызметтер, құжаттар түрінде шығаратын бизнес-үдерістердің байланысқан жиынтығы.

Кәсіпкерліктегі бизнес-үдерістердің реинжиниринг негізгі қағидаларына жататын:

- жауапкершіліктің шоғырлануы: бірнеше жұмыс процедулары бір процедураға бірігеді (үдерістің көлденең қусырылуы);

- өзін-өзі бақылаумен бірлескен өкілеттікті табыстау: орындаушылар өзіндік шешімдер қабылдайды (үдерістің тік қусырылуы);

- үдерісті орындаудың табиғи реттілігі, мысалы, тізбектік емес қосарластық;

- жағдайға байланысты үдерістерді орындаудың әртүрлі нұсқалары;

- жұмысты тиімді қылып орындаудың жері (үдеріс клиентіне оны тапсырғанға дейн);

- келісу, тексеру және бақылау көлемін қысқарту – менеджерлер жағынан бақылау мүмкін болса осы үдерісті тұтынушы жағының бақылауымен ауыстырылады.

Әдебиет:

1. Черемных О.С. Стратегический корпоративный реинжиниринг: процессно-стоимостной подход к управлению бизнесом: учеб. пособие по специальностям «Финансы и кредит», «Бухгалтерский учет, анализ и аудит», «Мировая экономика» / О.С. Черемных, С.В. Черемных. – М.: Финансы и статистика, 2008. – 736 с.

2. Реинжиниринг бизнес-процессов. Полный курс МВА: Учебник / Н.М. Абдикеев, Т.П. Данько, С.В. Ильдеменов, А.Д. Киселев. – 2-е изд., испр. – М.: Эксмо, 2007. – 592 с.