Казахстан, город Алматы

НЭУ имени Т. Рыскулова

Магистрант специальности «Менеджмент»

Жупар А.Б.

Инфрақұрылымды басқару бизнестің негізгі кілті ретінде

Управление инфраструктурой организации представляет собой оптимизацию, анализ, документирование всех значимых с точки зрения затрат процессов, основывающихся на таких принци-пах как цельность, четкость и жизненный цикл.

Ключевые слова: управление, инфраструктура организации, фасилити менеджмент, управ-ление недвижимостью.

Facility management is the optimization, analysis, documentation of all significant cost processes based on principles such as integrity, clarity and life-cycle.

Keywords: management, infrastructure, organization, facility Management, property management.

Қазіргі заманғы Қазақстан экономикасы ұзақ уақыт бойы құрылымдық түзету жағдайында болды. Өндірістік емес саланың қиын жағдайға ұшырауы: бір жағынан, қалалық және республикалық бюджеттер тапшылығы, жылжымайтын мүліктің кәсіби басқарылмауы және ведомствалық монополияның нығайуына әкелсе, екінші жағынан, ұйымдардың көпшілігі қиын кезеңдерді бастан кешіріп, шығындарын төмендету жолдарын іздеді. Қазіргі уақытта ресурстарды және энергия қуатын үнемдеу бағдарламалары кеңінен таралуда. Бірақ ол туындаған мәселені толығымен шеше алмайды. Жалпы алғанда, бұл тиісті бюджеттегі қаржы ауыртпалығын артуына әкеледі, және оларды тұтастай жүзеге асыру мүмкін болмағанына инвесторлар тарапынан қызығушылықтың болмауы назарға түсіп отыр.

Компанияның инфрақұрылымын басқаруға қатысты мәселелерді шешу өзектілігі келесі факторлардың маңыздылығына байланысты:

• Нәтижелердің елеулі тәуелділігі өнім өндіру мен қызмет көрсету процесінің инфрақұрылымдық қолдау және оларды пайдалану деңгейінде;

• Үлкен және жиі анықталатын компанияның жалпы шығындардың ішіндегі инфрақұрылым шығындардың үлесі;

• Инженерлік жүйелер мен жабдықтарды, сондай-ақ олардың қызмет саясатын ауыстыру немесе қалпына келтіру стратегиясын әзірлеу қажеттілігі;

• Маңызды резервтердің бар екендігі, компаниядағы инфрақұрылым қызметінің және басқару тиімділігін арттыруы.

Шығындарды азайтудың бір жолы компанияның иелігіндегі жылжымайтын мүлікті тиімді пайдалану және оның негізгі кәсіби қызметіндегі ыңғайлылығы болып табылады, Мысалы, ол нашар суық және лас бөлмеде жемісті жұмыс істеу мүмкін емес. Өкінішке орай, бүгінде жылжымайтын мүлікті тиімді басқарудың көпшілігі адам айтқысыз келісім-шарттардың саны мен ғимараттарды күтіп-ұстауға және пайдалануға кететін шығындар соммасының үлкен көлемділігінен тұрады.

Инфрақұрылымды басқару өзімен бірге талдау, құжаттандыру және барлық маңызды шығындарды оңтайландыруды көрсетеді, және пайдаланушының кызығушылығымен анықталады. Бұл шығындарды соншалықты қысқа мерзімде азайтуды емес, сонымен қатар болашақта оларды төмендетуді дамыту туралы алғышарттар болып табылады [1].

Материалдық ресурстардың қаратына барлық жер, ғимараттар, инфрақұрылым, құрылыс, машиналар мен құрылғылар және т.б. жатады.

Бұл ресурстар экономисттердің көзқарасы бойынша – өндіріс құралдары, бухгалтерлер көзқарасы – материалдық активтер, және заңгерлер көзқарасында – жылжымалы және жылжымайтын мүлік болып табылады. Мұнда әкімшілік және өндірістік ғимараттар, дүкендер, және т.б. жылжымайтын мүлік түрлері қарастырылады.

Инфрақұрылым басқарудың негізгі компоненттерінің талдауы үш негізгі аспектілер арқылы анықталды.

Бірінші және ең маңызды аспект - бұл материалдық ресурстарды барлық жағынан, жан-жақты тексеру және қарастыру болып табылады.

Бұрын ақпарат көздері жеке қызмет көрсету мен мәселелерді шешу үшін және тек өз өкiлеттiктерi мен құзыреті шегінде пайдаланылса, ал қазіргі кезде барлық және жан-жақты қарастырылатын ресурстар көзге түсіп отыр. Осы орайда «өз мұрындарын тыс жерлерді қарау» деген атақты мәтелді аударып айта кетуге болады.

Компанияның ифрақұрылымын басқару өзімен бірге техникалық немесе экономикалық міндеттерді ғана емес, сонымен қатар іс жүзінде ең бастысы оларды бір-бірімен үйлестіруді назарға алады.

Екінші аспект – бұл ғимарат немесе объектінің иесі мен пайдаланушы арасындағы қарым-қатынас болып табылады. Екеуі де тиісінше, қарамағындағы меншікке өз көзқарасымен карайды және оның нәтижесі қарама қарсы болуы мүмкін. Меншік иесі (инвестор) бұны инвестиция объектісі ретінде қарайды және күтілетін рентаны өз бақылауында ұстап отырады. Ал пайдаланушы, керісінше, ғимарат ішінде жүріп жатқан өндіріс процесін оңтайлы қолдауды, жақсы қызмет көрсетілуін, жоғарғы сапаны, бастысы, шығындардың төмен болғанын күтеді. Демек, ол өмірлік цикл инфрақұрылымды басқарудың маңызды құрамдас бөлігі екендігі түсінікті болады.

Инфрақұрылымды басқару өз назарына материалдық ресурстардың өмірлік циклінің әрбір кезеңін қабылдайды. Мысалы, егер ол ғимарат болса, онда оны тұрғызылуын ойлаған сәтітен бастап, жобалау, құрылыс, пайдаланушыға беру, пайдалану және қайта құрастыру немесе бұзу кезеңдері кіреді. Ол ғимараттың пайдалануға байланысты туындайтын шығындар жобалау сатысында анықталады және пайдалану басталғаннан кейін жеті жыл бойы құрылыстың сметалық құны шамасына тең болуы керек. Сонымен қатар, елу жыл бойы ғимараттың орташа өмір сүру ұзақтығы бар, оның жұмыс істеу мерзімі қырық бес жыл, және жалпы шығындардың 80-90%-ға жуығын техникалық қызмет көрсету және пайдалану құнын құрайды.

Үшінші аспект – бұл айқындылық, ұйым ішінде барлық процесстердің түсінікті болуы. Оның мақсаты – материалдық ресурстарды және оларды пайдалану туралы барлық ақпараты әрқашан бар кристаллды таза ұйым.

Дәстүр бойынша, басқару нысанының үш негізгі міндеттерін белгілейді. Сонымен, бірінші міндет ғимаратты пайдалануда қаржыны үнемдеуді көздейді. Бұған екі жолмен қол жеткізуге болады: ғимараттың өзі пайдаланатын ресурстардың құнын төмендету, ең алдымен энергия, және жабдықтар мен персоналдың оңтайлы орналастыруды. Екінші міндет ғимаратта жүріп жатқан бизнес процесстердің ыңғайлы орындалуы, бірінші кезекте ғимарат ішіндегі сізді қоршаған ортанының тиімді жұмыс істеуін қолдау болып табылады. Үшінші міндеті төтенше оқиғалардың алдын алу қызметін ұйымдастыру болып табылады. Ал экстремалды жағдайлар орын алған кезде оны тез арада алдын алу немесе материалдық және адам шығындарын барынша азайту.

Техникалық тұрғыдан алғанда, аталған барлық үш міндет бір-бірімен байланысты. Сонымен қатар олар бір-біріне қарама-қарсы ұйымдастырылуы да мүмкін. Мысалы, ғимаратта қауіпсіздік режимін қамтамасыз ету, оның ішіндегі қызметкерлердің қозғалысының талаптарына қайшы келуі мүмкін. Осылайша, «иә» және «қарсы» деген дауыс беру арқылы дұрыс шешімді табуға болады [2].

Қазіргі уақытта, заманауи басқару құралдары мынадай негізгі бағыттарды белгілейді:

1. Техникалық басқару, ғимараттың құрылыс және құрылыс-техникалық жабдықтарына қызмет көрсету және оңтайлы жұмыс істеуі үшін барлық қажетті жұмыстарды қамтиды.

2. Ғимараттың инфрақұрылымын басқару, ғимаратты іс жүзіде пайдалануды жақсарту қызметтерінің барлық спектрін қамтиды.

3. Ғимаратты коммерциялық басқару, экономика тұрғысынан жылжымайтын мүлікті техникалық және инфрақұрылымдық басқарудағы барлық жұмыстарды (қызметтерді) қамтиды.

1-кестеде Басқарудың әр компоненттерінен құралған бағыттары көрсетілген.

1-кесте – Басқаруды құрайтын негізгі бағыттар

Бағыт	Бағыттың құрылымы
Техникалық басқару	Энергияны үнемдеу мен жинақтауды басқару
	Сантехника, лифт, ауаны тазарту мен кондиционер жүйесіне, жарық және сигнализация жүйесіне техникалық қызмет көрсетуді басқару
	ЭЕМ желісін басқару
	Қалдықтарды жою жүйесін басқару
Инфрақұрылымды басқару	Компанияның жұмыс орындарын және қауіпсіздік жүйесін басқару
	Персоналдың тамақтану және демалыс жүйесін басқару
	Байланыс құралдарын басқару
	Ғимаратты тазалауды басқару
Коммерциялық басқару	Қайта құру жөндеу жобаларын басқару
	Пайдалану жөніндегі келісім-шарттарды басқару
	Жалға беруді басқару
	Сатып алу және мүлікті пайдалануды басқару
	Есеп айырысу және қаржыны бақылау

Жоғарыда көрсетілген бағыттардың әрқайсысы компания иелігіндегі жылжымайтын мүлік ауданында қарастырылуы тиіс.

Өндірісті басқаруда ешқашан экономикалық пайда мен қолайлы еңбек жағдайларын жасау тікелей байланысқан емес, сондықтан барлық өмірлік функциялар ұйымдық құрылымның әр түрлі бөлімшелерінің тапсырылды. Негізінен олардың барлығы бас инженердің қарамағында болған. Ал қазіргі кезде оларды бас энергетиктің бөлімі, бас механик бөлімі, шаруашылық бөлімі және жеке күзет қызметі өзара бөліп алған. Іс жүзінде кез келген компания бүгінгі таңда алуан түрлі қызметтерді көрсете алады [2].

Компания қызметінің көрсеткіштерінің жақын тәуелділігі инфрақұрылымды басқарудағы инфрақұрылымдық қамтамасыз ету қазіргі уақытта «бизнес негізгі кілті» күшіне еніп келе жатыр. Ол шығындар мен пайдаға ғана емес, сонымен қатар, жұмыскерлер қызметінің артуына және олардың өнімділігіне әсер етуде. Инфрақұрылымды дамыту стратегиясы компанияның тиімді даму стратегиясының негізгі бөлігі және бәсекеге қабілеттілігінің негізгі факторларының бірі болып табылады.

Әдебиеттер:

1. Часовских В.П. Фасилити менеджмент методы управления непроизводственными функциями в организации (управление инфраструктурой организации). Екатеринбург: Урал. гос. лесотехн. ун-т, 2009. 157 с.

2. Коттс Д. Управление инфраструктурой организации. М.: Новости, 2001. 597 с.

3. Талонов А.В. Управление инфраструктурой организации (фасилити менеджмент). М.: ГУУ, 2000. 59 c.