Қоғамдық
денсаулық сақтау
мамандығы бойынша студенттерде коммуникативтік
құзіреттілікті қалыптастыру және дамыту.
Жақанова Т.А., Алибаева Р.Н.
С.Ж.Асфендияров
атындағы Қазақ Ұлттық Медициналық
Университеті, Алматы қаласы.
Түйіндеме: студенттерге қажетті түрде
коммуникативтік құзіреттілікті қалыптастыру мен дамыту
қабілеті мақсатында қоғамдық денсаулық
сақтау мамандарының кәсіби іс-әрекетін озат
қазіргі таңда коммуникативтік құзіреттілікті
тұлға сапалы дамыту негізінде қарастырады.
Кілттік сөздер: Коммуникативтік құзіреттілік,
қарым-қатынас, қоғамдық денсаулық
сақтау, коммуникативтік дағдылар, вербальды және вербальды
емес қарым-қатынас.
Бағытталғын құзіреттілікті қарастыру талап
бойынша медициналық оқу
орындарында оқу процестерін ұйымдастыру, бағытталған
оқытудың жоғары және соңғы
көрсеткішіне, коммуникативтік құзіреттілік қажетті
ролді алады, сондықтан «Қоғамдық денсаулық
сақтау» мамандығы бойынша кез-келген бітіруші игере білу керек.
Қажетті эффективті шешім
мемлекеттік санитарлы-эпидемиология қарамағында немесе
қоғамдық денсаулықты басқаруда
қарастырылады;
Тәжірибелік
және коммуникативтік дағдылар бойынша қоғамдық
денсаулық сақтау маманының терең тәжірибелік
дайындығы болуы керек.
Қоғамдық денсаулық сақтау
мамандығының кәсіби іс-әрекетінің ерекше
мәні, гигиена және эпидемиология, қосымша мамандық
білімі және дағдылары, коммуникативтік құрастырушысы.
Қорытынды құрылымын орындау кезінде түсініспеушілікпен
қақтығыстар болуы мүмкін, сын көзқарастарды
қаламауы, кемшіліктерін жасыруы. Осы қатынаста жағдайдың
тереңдігінің көрінуі ғана емес және де принципі
қажетті, сондай-ақ
қарым-қатынасты ұйымдастыру қабілеті,
қадағалау қажеттігі, нақты коммуникативтік
дағдылар болуы керек, қажетті коммуникативтік
құзіреттің дамуына байланысты, тағы да сондай мемлекеттік
санитарлық-эпидимиология қарамағында орындалуы,
ұйымдастыру және алдын алу шаралары және
эпидемиологиялыққа қарсы кештер ұйымдастыруда
көптеген адамдар қарым-қатынаста болады, олар
этникалық, гендерлік, жас ерекшелік, мәдени әлеуметтік ,
кәсіби, тұлғалық ерекшелік, әр түрлі білім
деңгейі және тұрғындар арасында хабарландырған салауатты өмір
салтын ұйымдастыру, адамдардың
сапалы өмір сүруіне эффективті әсер етеді. Сауықтыру
кештерін өткізу адамдардың
эффективті өмір сүруіне әсер етуін талап етеді,
дағдыларды игеру коммуникативтік құзіреттілігін
қалыптастырады.
Коммуникативтік
құзіреттілік - ол адамдар
арасында қарым-қатынасты дамыту және түсінісу,
сондықтан қалыптастыру және актуалды адамдар
іс-әрекетінде қажетсіз талабы.
Студенттерде қажетті коммуникативтік құзіреттілік
мақсатын қалыптастыру және дамыту қабілетін
болашақта маманның кәсіби іс-әрекетінің озат
болуында, қазіргі таңда коммуникативтік құзіреттілік
тұлғаны сапалы дамыту негізінде қарастырылады.
Студенттерде коммуникативтік білім және оны игеруді
қалыптастыру, олардың коммуникативтік қабілетін дамыту,
коммуникативтік қабілетін қалыптастыру деңгейін
анықтау.
Коммуникативтік білімнің деңгейін меңгеру және
мықтылығы, коммуникативтік өзара әрекетке
қабілеттілігі (қарым-қатынаста, топпен жұмыста),
қақтығыстарды шеше алу (тыңдай білу, сендіру, құрастыру
және аргументсіз өзінің бағытына конструктивті шешім
іздеу); конструктивті сынай білу және сынды қабылдай алу,
ұйымдастыра білу (жоспарлай білу, коллектив ортасында нақты
және жүйелі қалыптастыру, бақылау жасай білу), жеке
сөйлей білу, вербальді және вербальді емес
қарым-қатынас жасай білу, презентация жасай білу, не өзін
презентациялау, жұмыс бойынша кездесулер және келіссөздер жүргізу,
өзінің бағыт
ұстай білу.
Бұл
мүмкіндіктердің келісімі:
-
Бағытталған
тұлғалық технологияны эффективті қолдану,
-
Жекелік
активті оқыту әдісі;
Маманның ойлау
кейіпін құрастыру, қалыптастыру, жалпы кәсіби коммуникативтік құзіреттілік
бағытына және оны қажетті құрастыру;
Заманауи социалды- экономикалық жағдайы кәсіби іс
әрекеттің болашағын ұсынуды студенттерде
қалыптастыру, сол сияқты коммуникативтік білімді қажетсінумен
тұлға және маман ретінде білікті құрылымды
процесті білу.
Конструктивті
кәсіби қарым-қатынас қабілетті білдіреді,
қажеттілікті түсініп пайдалану және коммуникативтік
құзіретті реализациясы
заманауи маманының кәсіби іс-әрекеті,
өзінің ролдік және коммуникативтік ұстанымы
кәсіби жағдайларда қажеттіліктерін түсіне білу,
басқарудағы шешім қабылдау ерекшеліктері. Коммуникативтік
біліктілік кәсіби іс-әрекет мамандар болашағын комплексті
білімге бағыттай отырып кәсіби ережелерді нақты жеке
жағдайларда қолдану. Интерактивті сфераның ауыстыру
қарым-қатынасты процедурасына өткізу мінездемесіне
тұлғааралық іске араласу білім негізін тәжірибе
процесіне қатысушылардың аралас іс-әрекетке, сол сияқты
базалық білімі және коллективте жұмыс істей білу,бекітуге
мүмкіндігі, ол көрсетілген жоғары білім мен игеру ең
негізгі сын болып анықталады. Коммуникативтік құзірет
құрылысының құралы ретінде кәсіби
және тұлғалық дамуы.
Коммуникативтік қарым-қатынас беті алдын ала
көрініс. Ол денсаулық сақтау системасы мамандарының
эффективті қатынаста әртүрлі этап жұмысында эффективті
дағдыларды игеру және конфликсіз қарым-қатынаста
әріптестермен, науқастармен, олардың туыстарымен, биоэтика
принциптерін эффективті қолдану, медициналық этика, қаралы
хабарды науқасқа жеткізу, қаралы хабарды олардың
туыстарына жеткізу, қарым-қатынас жасай білу (іскерлік),
медициналық алдын алу көмектерін ұйымдастыра білу және
санитарлы – эпидемиологиялық қадағалау, дәрігер
мамандығының психологиялық рискін төмендетеді,
эмоционалды стресс және эмоционалды күю әдісіне талдау қолдану.
Қоғамдық денсаулық сақтау
мамандары этаппен құрастыра білу және
медико-профилактикалық барлық сұрақтар таратып жұмыс жасау және
санитарлық-эпидемиологиялық көмек, денсаулық
сақтау жүйесінде өздерінің басқару
қабілетін жүйелі түрде қолдану, мемлкеттік
санитарлық-эпидемиологиялық бақылау, қызметкерлермен
эффективті басқару қарым-қатынасы, командалық
жұмыста тиімді қарым-қатынас жасай білу, нақты
жағдайларда басқару, шешімдер
қабылдай білу, қажетті деңгейде бір -біріне деген сенім және ашық бола білу.
Коммуникативтік компетенциядағы кейбір дағдыларды
қарастырайық:
-жеке міндеттерін
ұйымдастыра білу;
-жұмыскерлеріне
қол жетімді түрде нұсқау беру;
-медициналық персоналдар арасында жұмыстық
ауыртпашылықты бөле білуі;
-конструктивті сын
негіздерін қолдана білуі;
-тиімді әрі
келісімді дағдыларды
қолдануды;
-ұйымда
жағымды психологялық климатты орнықтыруды.
Жұмыскерлерді басқарудағы тиімді дағдылар:
-тапсырмаларға мен
адамдарға бағытталып көңіл бөлу;
-жұмыс барысында
белсенді бола білу;
-сыртқы
тәртібі мен көрінісін қалыптастыру;
-адамдарға сенім
ұялата білу;
-абыройын дұрыс
қолдана білу;
-басқа адамдарды
түсіне білу;
-жауапкершілікті
алуға ұмтылу;
-өзінің
абыройын көтеруге тырысу;
-стандартқа сай
келмейтін қандай да бір әлеуметтік мәселені шешу, іс
–әрекет кезінде (саяси ойы, оның соңын, зардап-салдарын
көре білу, ептілік) саяси бағытты анықтай алу
қабілетінің болуы;
-арнайы (мақсатты)
хабарлама алған және
барған кезде
әріптестерімен, тұлғалармен тиімді, нақты
сөйлесу;
- ауызша, жазбаша
және коммуникацияның
электронды әдістерін пайдалану.
Жігер беру ептігін меңгеру:
-өтем ақыны
дифференциялау немесе еңбек ақыны ұлғайту;
- ұжымда жайлы
психологиялық ахуал орнатуға қол үшін беру.
Балалармен және жасөспірімдермен қатынасу ептіліктері:
- баланың
(науқастың) есімін есте
сақтауға тырысу (еркелетіп
айтылған немсе ойдан алынған):
-балалармен және
олардың ата-аналарымен сөйлескенде вербальді және вербльді емес
қарым-қатынас түрлерін
қолдану;
-балалармен тиімді
қатынасуға кедергі келтіретін жайыттарды анықтау және
оларды шешу;
-балалардың
психологиялық типтерін (түрлерін) анықтау және
өзара қарым-қатынас құруға тиімі
жолдарын қолдану;
-балалармен
қарым-қатынаста ауызша, жазбаша және коммуикацияның
электронды әдістерін пайдалану;
Ұжымды тиімді
басқаруға
дағдылану:
-зейінді алға
қойған міндеттері мен адамдарға бағдарлай білу;
- өз ісінде
белсенді, бір ізді бола білу (сөзінде тұра білу, батылдық,
шыдамдылық, табандылық);
-өз бетбейнесін,
жүріс-тұрысын қалыптстыра білу;
- адамдардың
сеніміне ие болу қабілеті;
- бедел билігін
пайдалана білу;
- өзгелерді түсіне білу
қабілеті;
- жауапкешілікті болуға ұмтылу;
- өз беделін
арттыра білу қабілеті;
- стандартқа сай келмейтін
қандай да бір әлеуметтік мәселені шешу, іс- әрекет
кезінде (саяси ойы, оның
соңын, зардап-салдарын көре білу, ептілік) саяси бағытты
анықтай алу қабілетінің болуы;
-арнайы (мақсатты)
хабарлама алған және берген кезде әріптестерімен,
тұлғалармен тиімді, нақты сөйлесу;
- ауызша, жазбаша
және коммуникацияның электронды әдістерін пайдалану.
Өзгелерді сендіру қабілетін меңгеру:
- тамақтан
және кәсіби улануды анықтау кезінде жеке
тұғалармен байланыс жасау қабілеті;
- салауатты өмір
салты аясында іс –шара өткізу кезіне көпшілікке әсер ету қабілетіне ие болу.
-салауатты өмір
салты аясында оппонентті сендіру дағдыларына ие болу;
Қоғамдық
денсаулық сақтау бойынша
мамандық алған иелердің жан-жақтылығы мен
құзыреттілігі-олардың қатынаcының стратегиясы
мен тактикасын жан-жақты жоғары деңгейде
меңгергені, әртүрлі жағдайда қатынас
құралдарын қолдана алуы, өзара қатынастағы
адамдарда мемлекеттік санитарлық–эпидемиялогилық бақылау
және қоғамдық денсаулықты басқару мәселелерін тиімді шешу
үшін қажетті психологиялық бейжайлық,
қобалжулықтың болмауы болып табылады.
Резюме: В статье обосновывается необходимость развития коммуникативной компетентности у студентов с целью формирования способностей к успешной профессиональной деятельности будущего специалиста общественного здравоохранения в качестве основы личностного развития.
Резюме: The article discusses the students’ communicative competence necessity
with the aim of abilities’ forming and development to the successful
professional work of future specialist of Public Health, whose communicative
competence is the quality of the basis of personal development.
Әдебиеттер
:
1. Асимов М.А., С.А.Нурмагамбетова, Ю.И.Игнатьев Коммуникативные навыки. Учебное пособие. – Алматы, 2008.
2. Карвасарский Б.Д. Психотерапия.- Санкт- Петербург «Питер», 2002.
3. Карвасарский Б.Д. Психотерапевтическая энциклопедия.- СПб, 2000.
4. Шавердян Г.М. Основы психотерапии. -СПб 2007. «Питер»
5. Старшенбаум Г.В. Психосоматика и психотерапия. –Москва,
2005.
6. Пезешкиан Н., Пезешкиан X. Позитивная психотерапевта -транскультуральный и междисциплинарный подход // Обозрение психиатрии и медицинской психологии. 1993. №4. С. 67-73.
7. Кочюнас Р. Основы психологического консультирования. - М., 1999
8. Бубер М. Диалог// Бубер М. Два образа веры. - М., Республика, 1995.
9. Бубер М. Я и Ты.// Квинтэссенция: Философский альманах, 1994. - М.:
Политиздат, 1994.
10.Hughson NM. Что Делать, Когда Пациент Совершил Самоубийство (What То Do When A Patient Commits Suicide). Обзор Современной Психиатрии 11,
2002 (Psychiatric Bulletin 2001; 25, 43-45) Www.Clinicalteaching.Nhs.uk